Koord(jes) breien en haken

Al eeuwenlang wordt koord niet alleen voor praktische, maar ook voor decoratieve toepassingen gebruikt. Dit artikel laat zien hoe eenvoudig het is om zelf een koord te breien, te haken of te punniken. Ook worden suggesties gegeven om het aldus verkregen resultaat te gebruiken. Ook bekoord? Ga dan het experiment aan!

Wat is koord?

Een koord is een snoer van ineengewerkte draden, waarbij dikte, gebruikte materialen en wijze van vervaardigen van elkaar kunnen verschillen. Zo kan een koord bijvoorbeeld zijn gedraaid, gevlochten of geknoopt (denk aan macramé of zeemansknopen). Een fijn koordje in borduurtechniek ontstaat wanneer een dunne draad met festonsteken wordt omslingerd. De keuze uit te gebruiken technieken, materialen en toepassingen is eindeloos. Koorden met een decoratieve functie doen bijvoorbeeld dienst als tressen op een uniform, als gordijnkoord of juist als fraai lusje om een knoop door te halen. Koorden met een praktische toepassing fungeren bijvoorbeeld als trektouw of als bindmateriaal.

Ook kan koord – rond, plat of spiraalvormig – op een minder voor de hand liggende worden gemaakt, namelijk door te haken, te breien of te punniken. Ook hierbij is het mogelijk zowel soepele als stevige koorden te maken.

• Gevlochten kettingen
  
• Koordjes in halve vasten
  
• Gehaakte spiralen
  
• Rond gehaakt koordje
  
• Rond gebreid koord op 2 naalden
  
• Gepunnikt koord
  

Haken

Bij veel van de gehaakte koordjes vormt een ketting van lossen de basis waar verder op gewerkt wordt. Het resultaat is een plat, of eventueel spiraalvormig, koord. Zorg ervoor dat de ketting een paar centimeter langer is dan het gewenste resultaat: door verder te werken op de ketting neemt de lengte namelijk iets af.

Gevlochten kettingen

Het meest eenvoudige koordje bestaat uit drie gehaakte kettingen, die tot één geheel worden gevlochten.

Dit soort is voor tal van doeleinden te gebruiken: bijvoorbeeld om mutsen mee af te werken, om wollen pompoentjes aan vast te maken, om als armbandjes om te knopen, voor sleutelhangers en nog veel meer.

Koord in halve vasten (enkel- of dubbelzijdig)

Een smal, plat koord wordt gemaakt door op een ketting van lossen met halve vasten te haken. Wanneer voor een dunnere haaknaald (kijk op het wikkel) wordt gekozen, zal het resultaat stevig worden.

Haak een basisketting. Wissel de gebruikte haaknaald voor een exemplaar dat één maat kleiner is, sla eenmalig een losse over en steek de naald in de losse daarnaast. Haak de eerste halve vaste en maak de toer halve vasten op de basisketting verder af.

Om het hierboven beschreven koord in halve vasten iets breder te maken, wordt aan het eind van de toer een keerlosse gehaakt. Daarna wordt de voorgaande toer herhaald, waarbij de haaknaald nu in de steken aan de tegenoverliggende zijde van de basisketting wordt gestoken. Hecht de draad af aan het eind van de toer.

De koorden die op deze manier worden gehaakt zijn bijvoorbeeld geschikt om gehaakte of gebreide kledingstukken van zelfgemaakte houtje-touwtje knopen of een koordje te voorzien. Ook kunnen figuren worden gevormd, die op een (al dan niet gebreide of gehaakte) ondergrond worden genaaid.

Wanneer in plaats van halve vasten op vergelijkbare wijze met vasten wordt gehaakt, ontstaat een iets breder koord, dat geschikt is om als tashengsel te gebruiken.

Spiraal in stokjes

Wanneer op een basisketting van lossen in elke steek meerdere stokjes worden gehaakt, zal het werk ‘vanzelf’ spiraalvormig worden. Door de spiraal nog wat strakker op te rollen, ontstaat een rond koord.

Haak een basisketting van ongeveer dertig lossen. Pak dan een haaknaald die een maat kleiner is en steek in de vierde losse vanaf de haaknaald in. Haak hier twee stokjes in. Haak daarna in elke losse van de ketting vier stokjes, maak de toer af tot aan het einde van de ketting. Hecht de draad af (laat wel een stukje zitten om de spiraal vast te maken).

Om een accent aan de spiraal toe te voegen, kan met een tweede kleur een rand van vasten op alle stokjes van de vorige toer worden gehaakt. Kies hierbij een contrasterende kleur, of juist een kleur die slechts iets lichter of donkerder is.

Een spiraalvormig koord is leuk om een rits mee af te werken, om als sleutelhanger te gebruiken of als vervanging voor franje, bijvoorbeeld aan een gebreide of gehaakte das. Ook kunnen de koorden gebruikt worden als armen en benen bij gebreide of gehaakte poppen of om beestjes te maken; denk bijvoorbeeld aan een rups of slang.

Rond gehaakt koord

Een in het rond gehaakt koord doet qua vorm denken aan gepunnikt koord, al lijkt de gebruikte steek niet op die van punnikwerk. Anders dan bij platte koorden wordt hierbij niet op een basisketting van lossen gehaakt, maar op een ring van lossen. Werk hierop door tot de gewenste lengte bereikt is.

Begin met ongeveer vijf lossen en sluit ze met een halve vaste tot een ring. Haak eenmalig een losse en haak daarna een vaste in de bovenliggende lus van de volgende losse. Haak daarna in de bovenliggende lus van een losse één vaste. Werk zo steeds verder in het rond: haak steeds een vaste in de bovenliggende lus van de volgende steek.

Het ontstane koord is cilindervormig en zal licht spiraalvormig draaien. Wanneer het de gewenste lengte heeft, wordt de draad afgehecht. Gebruik een stopnaald, haal de draad door het oog en daarna door de bovenlus van elke steek van de laatste haakronde. Herhaal dit met de aanhechtdraad van het begin. Werk het einde van de draad onzichtbaar weg tussen de steken.

Dit koord kan gebruikt worden om op weefsels vast te zetten, voor de afwerking van ritsen en voor sleutelhangers of aanverwante hangers. Eventueel kan het als hengsel voor een tas worden gebruikt.

Breien

Ook bij het breien op twee breinaalden is het mogelijk van een plat breiwerk een rond koord te maken. Gebruik hiervoor twee breinaalden zonder knop. Een écht rond koord ontstaat bij het klosje breien, zoals punniken ook wel genoemd wordt. Hierbij wordt op een cilindervormig klosje met een gat in het midden met daar omheen minstens vier pennetjes gewerkt. De draad wordt op een bepaalde wijze om de pennetjes gedraaid, waarbij lussen ontstaan. Met een haaknaald of prikpenachtige naald wordt dan toer na toer de onderste lus over de bovenste gehaald, waardoor uit het gat uiteindelijk het begin van een koord tevoorschijn komt.

Koord gebreid op twee breinaalden

Gebruik bij deze manier van koordbreien altijd twee breinaalden zonder knop! Zet vier (of vijf) steken op en brei de eerste toer recht. Alle steken staan nu op de linkerhelft van de rechterbreinaald.
Neem dan de naald met de steken in de linkerhand, schuif de steken naar het begin van de naald en trek de draad achter het werk langs stevig aan (vanaf de laatste steek naar het begin van de naald). Brei opnieuw een toer met alleen maar rechte steken.
Wissel de breinaalden steeds van hand en brei op dezelfde manier van links naar rechts. Ga door totdat de gewenste lengte is bereikt.

In tegenstelling tot de gehaakte koorden zijn gebreide koordjes soepel. Vorm er een leuk motief mee - een bloem doet het altijd goed - en naai dit vast op bijvoorbeeld kleding, tassen of sierkussens.

Gepunnikt koord

Met een punnikklosje kan op twee manieren een rond koord worden gemaakt. Een los koord wordt verkregen door vanuit het midden van de klos een lus van links naar rechts om de pennetjes te draaien (in een ‘klavertje vier’). Een strakker en dunner koord ontstaat wanneer de draad alleen langs de buitenzijde van de pennetjes loopt (in een cirkel).

Beide koorden kunnen voor de hierboven beschreven toepassingen worden gebruikt. Ook worden gepunnikte koorden vaak tot een cirkel (of iets andere ronde vorm) gerold, die daarna met steekjes wordt vastgenaaid. Hiermee kan een rond kussentje of een tasje worden gemaakt. Gepunnikte koorden lenen zich ook voor samenvlechten of knopen, bijvoorbeeld tot een lange sjaal.

Met wat fantasie zijn voor alle beschreven technieken nog veel meer toepassingen te bedenken. Experimenteer en combineer dus. De gebruikte steken zijn basissteken bij breien en haken. Wie hier niet bekend mee is, kan op tal van Nederlandstalige internetsites verdere informatie vinden.

Lees verder

• Eenvoudige brei- en haaktechnieken mèt effect