Glas in lood als hobby

Een steeds groter aantal mensen wordt geboeid door glas in lood. Ze genieten niet alleen van de schoonheid van het glas, maar evenzeer van het scheppend ermee werken. Voor niet ingewijden kan de techniek wel moeilijk lijken, maar het tegendeel is het geval. De laatste jaren zijn er gereedschappen ontwikkeld die het werken met glas tot een vreugde maken. Het prachtige glas dat tegenwoordig wordt geproduceerd verlokt zelfs de meest aarzelende mensen. Vaak zijn voorwerpen van glas in lood zo duur, dat kopen onmogelijk is; als je leert om ze zelf te maken kun je je huis sieren met een spectrum van kleuren, je familie en vrienden verblijden met prachtige geschenken en zelfs een webshop beginnen.

De toepassing van glas in lood

Maar wat kun je met glas doen als je er voor het eerst mee begint te werken? Je bent slechts korte tijd een beginneling omdatde techniek gemakkelijk eigen te maken is, en dan moet je zoeken naar manieren om je vaardigheden toe te passen. Deze websit biedt een rijke verzameling glas in lood voorwerpen, oplopend in moeilijkheidsgraad; ze zijn genummerd van 1 tot 10. De nummers 1 zijn het gemakkelijkst te maken, en de nummers 10 het moeilijkst. De patronen van veel voorbeelden zijn op ware grootte getekend en diegene die niet op ware grootte zijn , kunnen gemakkelijk worden vergroot met behulp van de methode die verderop beschreven is. De meeste werkstukken kunnen worden gevat in folie of lood. De nodige technieken en handelingen worden uitgebried uitgelegd en geïllustreerd.

Glas in lood is al eeuwenlang gebruikt om gelovigen in een godsdienstige stemming te brengen, als een bron van inspiratie en onderricht in kerken en kathedralen. Het wordt veel toegepast in scholen, universiteiten en openbare gebouwen. Het gebruik voor de particuliere woning is van recentere datum. Uit de gretigheid waarmee het nu wordt gekocht en thuis wordt uitgestald, lijkt het alsof men de verloren tijd wil inhalen. Glas in lood wordt in plaats van gewoon glas aangebracht in ramen, waar de zon op staat. De beelden en kleuren veranderen naarmate de zon zich verplaatst. Maar het gebruik van glas in lood behoeft niet beperkt te blijven tot buitenramen. Hieronder kan je zien hoe het door het hele huis kan worden toegepast als een sterk decoratief element sat sfeer geeft en een bron van schoonheid is.

Deuren, luiken, schermen, raamdecoraties, kasten, ramen, mobiles, lampekappen.

Glas

Het belangrijkste bestandsdeel in deze kunst is gekleurd glas. Het wordt samen gesteld uit zand, soda, potas en verschillende metaaloxyden. Deze ingredienten worden verhit tot ongeveer 1370°C zodat ze samensmelten. Nadat er glasplaten gevormd zijn, moeten die langzaam in getemperde ovens afkoelen (glas wat te snel afkoelt is bros). Er is een grote sortering in kleur, doorzichtigheidsgraad en oppervlaktesamenstelling verkrijgbaar. De kwaliteit van het glas varieert ernorm, afhangkelijk van de fabrikant. De twee basismethoden om glasplaten te vervaardigen zijn persen en blazen. Geperst glas wordt, zoals de naam al zegt, tussen twee metalen rollers gewalst en is ongeveer 3mm dik over het hele opppervlak. Geblazen glas, is ook wel antiek glas genoemd, wordt gemaakt op wijzen die honderden jaren geleden al werden gebruikt. Een klont vloeibaar glas wordt door een lange pijp geblazen tot een cilinder van ongeveer 1m lengte en een doorsnee van 30cm. Daarvoor zijn een paar krachtige longen nodig. Om de cilinder in een plaat te veranderen, worden de uiteinden eerst afgesneden. De bodem wordt gebruikt voor speciale effecten in het glasambacht. Dan wordt het zachte glas met een metalen schaar open geknipt in de lengte van de cilinder en deze wordt op zijn kant opnieuw in de oven geplaatst waar de cilinder opeklapt en een vlak stuk glas wordt. Antiek glas is gewoonlijk zachter dan geperst glas en is gemakkelijker te bewerken,maar als gevolg van de fabricagemethode is de dikte soms onregelmatig. Het is gewoonlijk dunner dan machinaal gewalst glas, hoewel het soms heel dik kan zijn, wel 16mm. Er kunnen onregelmatigheden in voorkomen zoals belletjes, ribbels en strepen, die het glas vaak interessanter maken. Antiek glas is verkrijgbaar in zeer schitterende kleuren, maar er zijn ook heldere, doorzichtige soorten. Antiek glas wordt soms vervaardigd met strepenof overgangen van verschillende kleuren.

De voornaamste soorten glas met hun eigenschappen

Gewalst glas:

• regelmatige dikte van ongeveer 3mm
• glad aan beide zijden of glad aan één zijde en een patroon aan de andere kant

voornaamste soorten:

Kathedraalglas- doorzichtig maar donker

• helder of gekleurd, soms gestreept met 2 of meer kleuren, soms bewerkt (bevat luchtbelletjes)
• matglas met onregelmatig patroon
• opaal glas
• doorschijnend, dikwijls gemarmerd
• twee of meer in elkaar overlopende kleuren, zelden in één kleur
• de dichtheid of de doorlaatbare hoeveelheid licht kan variëren. Dezelfde kleur is in verschillende dichtheden te krijgen

Antiek of geblazen glas:

• doorzichtig en glanzend met onvolkomenheden
• aan beide zijden glad
• zacht, gemakkelijk te snijden en te breken
• kleuren: uni, helder of éém enkele kleur / gestreept, twee of meer kleuren in kringen, strepen of krullen
• onregelmatige dikte maar gewoonlijk dunner dan gewalst glas
• overtrokken glas, twee lagen, één heel dunne deklaag over een dikkere onderlaag

Handgewalst glas:

• erg onregelmatig oppervlak aan één kant, glad en vlak aan de andere kant
• gewoonlijk kleine stukken of platen
• moeilijk te snijden of te breken*
• onregelmatige dikte
• elke plaat is uniek

Op deze site staan alle voorbeelden van soorten glas en de gereedschappen (met plaatjes) Glas in lood

Gereedschap en materiaal

Er is wat basisgereedschap nodig om met glas te werken. Ofschoon je je kunt redden met het gewone gereedschap zoals een buigtang, spijkers, een schaar enz., is het verstandig het juiste gereedschap aan te schaffen omdat het je in staat zal stellen een goede kwaliteit werk te leveren. Het zal je bovendien aanmoedigen door te gaan met het grotere en betere werk. Slecht of ontoereikend gereedschap kanerg frustrerend zijn en je er misschien zelfs toe brengen het glas in lood avondtuur op te geven. Goed gereedschap zal de juiste werkwijze in de hand werken, wat op den duur zal leiden tot geslaagde werkstukken. Probeer de volgende zaken aan te schaffen.

Patroonschaar
Deze ongewone schaar wordt gebruikt om stukken patroonpapier los te knippen. De schaar heeft aan de ondekant twee bladen en boven één. Ze halen een strook papier tussen de patroondelen vandaan als ze losgeknipt worden. Er zijn twee soorten patroonscharen; welk soort gebruikt wordt, hangt af of het werkstuk met lood of met folie wordt gemaakt. Deze twee constructiemethoden worden later afzonderlijk besproken. Als het werkstuk met folie wordt samengesteld, gebruik je de schaar die een stukje papier van slechts 0,8mm breed weghaalt. Als het werkstuk met lood wordt samengesteld, gebruik je de schaar die een stukje papier van 1,8mm breed weghaalt. De breedte van het strookje papier is de ruimte die de folie of het lood zal innemen tussen de glasdelen.

Een buigtang om het glas te breken
Deze onmisbare tang heeft een brede platte bek om het glas beet te pakken. Zij wordt gebruikt om het glas vast te houden als het wordt gebroken langs een snijlijn. Als zo'n speciale glastang niet verkrijgbaar is, kun je een gewone combinatietang gebruiken om kleine stukjes glas tijdens het breken vast te houden. Grotere stukken kun je tussen duim en wijsvinger van beide handen vasthouden. (zie technieken)

Knabbel- of gruistang
Deze tang wordt gebruikt om kleine stukjes glas weg te 'knabbelen'. Ze is onmisbaar om glas te breken langs een holle of bolle lijn. Zij wordt ook in plaats van een buigtang gebruikt voor het vasthouden van een klein stukje glas als dat langs een gekerfde lijn afgebroken wordt. Het afknijpen van onregelmatigheden van een groter stuk glas kan ook worden gedaan met de inkerpingen in de zijkant van een glassnijder.

Soldeerbout
Beginners hebben de neiging een goedkope bout met een laag wattage te kopen. Ze ontdekken dan later dat ze meer hitte nodig hebben naarmate hun werk ingewikkelder wordt en er langer gesoldeerd moet worden.Als het ernst is met het glas in lood ambacht, koop dan een soldeerbout van 100-150 watt met een ijzeren punt. Punten van koper geven de meeste hitte en de gladste lasverbindingen, maar ijzeren punten punten gaan langer mee en daarom worden ze door de meeste amateurs en bijna alle beroeps gebruikt. Het nadeel van koperen punten is ook dat ze vertind moeten worden. Dit betekent dat de soldeerpunt ne veel gebruik zijn vorm verliest en door vijlen of slijpen op een slijpsteen weer in vorm gebracht moet worden. Toch blijven er altijd meesters in dit vak die voorkeur hebben voor koperen punten, die dan ook een prachtig resultaat opleveren.

De vorm van de punten van de soldeerbouten verschilt. De drie gebruikelijkste zijn beitelvormig, half-beitelvormig (breed en smal) en piramidevormig. Kies de vorm uit al naar gelang het gebruik dat je ervan wilt maken. De piramidevormige is de handigste, omdat deze een punt heeft en ook platte zijden. Hij kan dus gebruikt worden voor erg moeilijk te berijken plaatsten en voor fijn werk. Maar je kunt hem ook gebruiken voor naden en verbindingspunten. De meeste beroepsmensen kiezen echter de halve beitelvorm van het brede type. Die platte kanten geven brede verhitte oppervlakken die het soldeer regelmatig doen vloeien. Hij is ook gemakkelijk voor het maken van mooie kruispunten tussen stukken vensterstrips. De temperatuur van de soldeerbout moet geregeld worden door een reostaat (regelbare weerstand). Je kunt daarmee de warmte van de punt fijn afstellen. De reostaat regelt de stroom die het ijzer bereikt en beperkt automatisch de toevoer van energie, zodat je de bout lange tijd achtereen ingeschakeld kunt laten zonder dat hij oververhit wordt. Als de temperatuur van de soldeerbout niet regelbaar is, kan oververhitting plaatsvinden. De loodstrip gaat dan smelten of het soldeer wordt te vloeibaar en hecht niet meer aan het te solderen oppervlak. De reostaat kan in het electrische snoer van de soldeerbout bevestigt worden of je kunt de soldeerboutr aansluiten op een speciale reostaatunit.

Soldeertin
Bij glas in loodwerk worden verschillende soorten soldeertin gebruikt. Het gemakkelijkst te gebruiken is het 60/40 soldeertin, dat toe te passen is bij een aantal verschillende werkmethoden. Dit is een mengsel van 60 delen tin en 40 delen lood. Deze metaallegering wordt vloeibaar bij een betrekkelijk lage teperatuur en maakt -als zij is afgekoeld- toch een stevige verbinding. Het soldeer moet een doorsnee hebben van ongeveer 3mm met een vaste kern. Dat wil zeggen dat er binnenin geen vloeimiddel zit (harskern). Een ander heel gewild soldeer is 50/60.

Vloeimiddel
Het vloeimiddel is een chemische verbinding die toegevoegd wordt aan de loodstrips of koperfolie vlak voor het solderen. Het voorkomt de vorming van metaaloxyden, omdat de metalen tot een zeer hoge temperatuur verhit worden. Dit bevordert goed hechten van het soldeertin op de metalen die samengevoegd worden. Koop een klein flesje soldeerwater en een klein stijf kwastje om het op te brengen. Gemakkelijker is het om een talkkaars te gebruiken, die is bij de meeste ijzerhanderls te krijgen is. Die wrijf je gewoon over het schone oppervlak alvorens soldeer toe te voegen.

Koperfolie
De techniek van koperfolie voor het maken van glas in lood is gebasseerd op het feit dat koper buigbaar is. Soldeer hecht er makkelijk op. Een dunne reep koper wordt rondom de rand van elk stukje glas gelegd. De glasstukken worden dan op hun plaats gelegd eb de koperfolie langs de rand van het ene dtuk glas wordt vastgesoldeerd aan de koperfolie langs de rand van het ertegen liggende stuk glas. Zo ontstaat er een naad die de twee stukken glas tot één geheel voegt. Folie is verkrijgbaar in de vorm van dun koperband op spoelen gewikkeld. De meeste gangbare breedten lopen van ½ cm to ongeveer 1 ½ cm. Over het algemeen wordt de smelle folie gebruikt voor grote werkstukken, omdat het sterker is. Het koperfolieband is zelfklevend aan één zijde, waardoor het zich aan het glas hecht.

Loodspijker
Dit is een smal toelopend stukje hout of plastic dat gebruikt wordt om het koper tegen de rand van het oppervlak van het glas glad te wrijven. Het is erg nuttig om de gleuf van de strips wijder te maken voordat het glas erin gestoken wordt.

Loodstrips
Deze worden dikwijls in plaats van koperfolie gebruikt om stukken glas aan elkaar te zetten. Meestal worden ze voor grotere werkstukken, zoals ramen, gebruikt omdat ze sterken zijn dankoperfolie. Lood is makkelijk buigbaar en kan zo gevormd worden dat het zich voegt langs de randen van de glasstukken. Loodstrips wordt tussen twee stukken glas geplaatst en houdt dat glas op zijn plaats door een overstekend randje. De stukken lood worden bij ieder kruispunt met soldeer vestgezet. Loodstrip is te krijgen in twee basisvormen: in de H- en U-vorm. De strips met een H-doorsnee heeft een gleuf aan beide zijden waar het glas in past. Het wordt overal gebruikt waar twee stukken glas aan elkaar grenzen. Dit is het binnenlood. U-vormig lood heeft maar één gleuf en wordt gebruikt langs de buitenrand van een voorwerp, het zgn. randlood.

Loodmes
Een loodmes lijkt wel wat op een linoliummes, maar bij het loodmes is de ronde onderkant scherp in plaats van de bovenkant die hol is. Het lemmet wordt tegen het lood gezet en met een lichte tegndruk op en neer bewogen totdat de loodstrip is doorgesneden. Een afgezaagd stopverfmes is goedkoper dan een loodmes en je kan er de vorm aan geven die je zelf wilt. Voor het snijden van lood kan ook een ijzerzaagje worden gebruikt, dat het lood niet zo misvormd als het mes, maar het duurt langer en is daarom niet zo poulair. Ook een loodschaar is nuttig gereedschap: de snelste en netste manier om een rechthoek te knippen in een loodstrip. Maar zij is niet geschikt voor het maken van scherpe hoeken; daarom heb je voor het snijden van lood zowel een mes als een schaar nodig.

Hoefnagels
Deze nagels hebben afgeplatte kanten die de stukken glas goed op hun plaats houden terwijl het werk vordert. Hoefnagelszijn niet absoluut nodig voor glazenierswerk, maar ze maken het werk wel gemakkelijker dan gewone spijkers. Het verdient aanbeveling een snippertje lood tussen glas en hoefnagel aan te brengen om schilferen en afbrokkelen te voorkomen.

Snijplank
Het glas moet, terwijl het gesneden wordt, op een stevig stuk triplex liggen van 12-20mm dik. Een handige plank is 45x60cm: in elk geval moet hij groot genoeg zijn om het grootste stuk glas dat gebruikt wordt erop te kunnen leggen.

Werkplank
Glas in lood panelen moeten op een werkplank in elkaar worden gezet. De afmetingen hiervan worden bepaald door het te maken paneel. Het is gemakkelijk verscheidende planken te hebben die variëren van 0,6x1m tot 1,2x2,4m. Maak een werkplank van 20-25mm dik triplex en spijker langs twee zijden een latje van 20x12mm, zodat er onder aan de plank een hoek van 90° onstaat – aan de linkerkant voor rechtshandige en aan de rechterkant voor linkshandige mensen. De hoek moet absoluut recht zijn, want tegen deze twee latjes komen de zijkanten van een raam of paneelte liggen. Als de hoek op de werkplank niet recht is, hebben de werkstukken die hierop worden gemaakt ook geen rechte hoeken.

Glassnijder
Er zijn veel soorten glassnijders op de markt, evenals glaszagen. Een glaszaag is eigenlijk een bandzaag, maar die is voor een amateur te kostbaar. Glassnijders zijn voor glas in lood werk absoluut voldoende. Ze werken allemaal volgens hetzelfde principe. Een wieltje van kleine doorsnee draait rond een as aan het eind van een handvat. Als het wieltje tegen het glas wordt gedrukt en er een lijn mee wordt getrokken, draait het rond en snijdt het een kerf in het glas. Sommige snijders hebben aan het eind van het handvat een stalen bal die gebruikt wordt om langs de snijlijn te tikken, aan de andere kant van het glas. Dit lichte tikje maakt dat het glas gemakkelijker langs de kerflijn breekt.

Glas in lood technieken

De werkwijze voor het maken van glas in lood bestaat uit:

1. het maken van een ontwerp.
2. het vergroten van het ontwerp tot de gewenste afmetingen, waarna je een kartonnen model maakt of een werktekening op doorzichtig papier.
3. het maken van het patroon naar de werktekening op schaal.
4. het in onderdelen losknippen van het patroon om te dienen als mal voor het snijden van het glas.
5. het op maat snijden van glas van elk patroonstukje.
6. dan worden de glasstukjes samengevoegd, hetzij door koperfolie langs de randen van elk stukje glas, hetzij door loodstrip tussen de glastukken. Met soldeer worden de naden van het met koperfolie bedekte glas aan elkaar bevestigd. De loden strips worden bij de punten aan elkaar gesoldeerd. Zo wordt de compositie tot een eenheid samengevoegd.
7. als loodstrip wordt gebruikt is het nodig stopverf onder de overstekende stukjes tussen lood en glas aan te brengen.
8. bij koperfolie kan een chemisch middel aangebracht worden op de gesolderrde naden om deze een oud of antiek aanzien te geven.
9. tenslotte moet het werkstuk grondig schoongemaakt worden.