InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Planten en hun naam. H. Kleyn
recensie

Planten en hun naam. H. Kleyn

Planten en hun naam. H. Kleyn In ons land is over volkse plantennamen vrij weinig geschreven. Nochtans gaat er van de regionale benamingen van planten een bijna mysterieuze en intrigerende werking uit. Vele plantennamen en hun afleidingen zijn op het oog niet zo vanzelfsprekend of ‘zomaar’ te verklaren, ze vereisen dan ook een nadere studie. Het boek ’Planten en hun naam’ van H. Kleyn dateert al van 1970, maar is ondanks zijn respectabele leeftijd nog altijd het standaardwerk op gebied van volksbotanie. Behalve de volksnamen worden ook de wetenschappelijke geslachts- en soortnaam behandel. En wat voor mij als herborist interessant is, zijn de vele verhalen, legenden en het volkse gebruik in de geneeskunde die door Kleyn in verband gebracht worden met de plantennaamgeving.
Kleyn heeft in de loop van vele jaren een uitvoerige documentatie van de plantenetymologie opgebouwd. De neerslag daarvan vind je in ‘ Planten en hun naam’.

Kleyn zelf zegt in zijn inleiding: De opzet van dit handboek is aan de hand van de flora, van de bij ons in het wild voorkomende kruidachtige gewassen de volksnamen te verklaren. Dit sluit in dat er geen bomen, heesters, grassen, enz opgenomen zijn. En dat is voor ons ook nu nog spijtig. Volledig is dit boek dus niet, al kan zo’n boek ook nooit volledig zijn. Maar wat hij bij elke plant afzonderlijk aan informatie geeft, is zeer uitgebreid, genuanceerd en zeer boeiend geschreven.

Een voorbeeld: Alliaria / Look-zonder-look

De naam Alliaria is afkomstig van het Latijnse ‘Allium’: look of knoflook, vanwege de knoflookachtige geur die de plant afgeeft wanneer men de bladeren stuk wrijft. De naam Look-zonder-look is zeer goed gekozen, want de geur is inderdaad lookachtig, maar de habitus lijkt in niets op een ui.
Hij verwijst ook regelmatig naar de oude kruidenliteratuur van Dodonaeus bijvoorbeeld, wat het verhaal des te boeiender en ook historisch interessant maakt. Dit cruyt wordt nu ter tijt in Latijn gheheeten Alliaria/ van sommighen oock Scordotis/ maer en es die oprechte Scordotis niet/ want die wordt oock Scordium ghenaempt/ daer af hier voor ghescreven es/ Pandectarius heet dit cruyt/ Pes asininus. In Hoochduytsch wordt ghenaempt Knoblochkraut/ Leuchel/ oder Saszkraut. In Neerduytsch Loock sonder loock. In Franchois Alliayre.

Ook oude medicinale toepassingen met bijbehorende namen komen ter sprake. Vroeger was het ook bekend als middel om zweren te doen doorbreken, en in de apotheek als Herba Alliariae vermeld. Verder werd het gebruikt als urine- en zweetdrijvend middel. Om ingewadsworme te lijf te gaan stond het kruid eveneens in aanzien.

Het vermelden en verklaren van streekgebonden namen, zorgt ook voor een soort inventarisatie van namen, die we nu niet meer gebruiken. In Salland, aldus Kleyn, komt de naem van Witte kiek voor, hetgeen wil zeggen een onkruid met witte bloemen: Kiek, keek of kijk zijn namen die op verscheidene plaatsen in ons land aan verschillende onkruiden gegeven worden.

Nu in 2009 zijn er al veel van de volkse namen verdwenen. Gelukkig hebben we nog het boek van Kleyn om ons aan die namen en aan die gebruiken te herinneren. Mogelijk komt er, door de vernieuwde belangstelling voor de kruidengeneeskunde, ook weer wat nieuw leven in de wereld van de plantennamen. En kunnen we binnenkort spreken over Legoplant (al in gebruik), laptopkruid en asfaltwortel.

Andere etymologische literatuur.

Natuurlijk is het boek van Kleyn niet het enige interessante boek over etymologie. Andere ook oude literatuur:
  • Backer C.A. Verklarend woordenboek van wetenschappelijke plantennamen.
  • Van vergeet-me-nietje tot gebroken hartje, over herkomst van bloem- en plantnamen in de Nederlandse taal H.Brok pp 144 pb BZZTOH, Den Haag, 1993
  • Woordenboek der Nederlandse volksnamen van planten H.Heukels hc oorspr 1907 facs pp 332 hc KNNV Utrecht, 1987
  • Voorloopige lijst van Nederlandsche volksnamen M.Greshoff e.a. "niet in den handel" NNV Amsterdam, 1904
  • De volksnamen van onze planten H.Uittien pp 90 hc W.J.Thieme & Cie Zutphen, 1946
Interessant en plezierig geschreven is ook de informatie op de website: AnneTannes Kruidenklets.
© 2009 - 2019 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
In de naam van... ZonnedauwSommigen planten spreken tot de verbeelding omdat ze groot zijn, anderen omdat ze piepklein zijn. Nog anderen omdat ze g…
Geneeskruiden in de bijbel: MastiekIk ben gekomen tot mijn hof, mijn zuster, bruid, ik plukte mijn myrrhe en mijn balsem.... Wat betekenen die mooie, poeti…
Borderplanten op Kleur / Hoogte - Crème Witte & Gele PlantenBorderplanten op Kleur / Hoogte - Crème Witte & Gele PlantenDe border in de tuin is een geschikte plek om vaste planten en gewassen te groeperen en variëren in hoogte en kleur. Kie…
Van vergeet-me-nietje tot gebroken hartjeWist u dat er in het Nederlands bijna 300 volksnamen zijn voor de paardebloem, 280 voor de haagwinde en ruim 170 voorde…
Genezende planten: speenkruidSpeenkruid is een plant waarvan men al lang de genezende kracht kent. Toen vroeger de zeelui, die leden aan scheurbuik,…
Bronnen en referenties
  • Planten en hun naam. Botanich lexicon voor de Lage landen. H. Kleyn. Meulenhof 1970. Godefridi M. In de naam van de planten.Brochure Herbarius.

Reageer op het artikel "Planten en hun naam. H. Kleyn"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

P. Heijtel, 29-11-2010 15:00 #1
Goed en leuke recensie. Ook het boek Nederlandse volkskunde van Dr Jos Schrijnen geeft in het boek een goede beschrijving van planten en hun naam en hun gebruik in de volksgeneeskunst en hun gebruik in de volksreligie. Ook is er een hoofstuk gewijd aan planten en hun heilige naam. Bijv. Gods planten, Mariaplanten en Heilige planten. zoals St Janskruid, Christoffelkruid, Barbarakruid.
Met vr.groet Reactie infoteur, 29-11-2010
Beste, Bedankt. Is dat boek van Dr Schrijnen nog verkrijgbaar?

Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 10-04-2009
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!