InfoNu.nl > Hobby en Overige > Spellen > Waarom spelen Joden dreidel tijdens Chanoeka?

Waarom spelen Joden dreidel tijdens Chanoeka?

Waarom spelen Joden dreidel tijdens Chanoeka? Een dreidel (sevivon in het Hebreeuws) is een tol met vier zijden, aan elke kant een andere Hebreeuwse letter: nun (נ), gimmel (ג), hé (ה) en shin (שׁ) of peh (פּ). Er is een aantal traditionele verklaringen waarom Joden met een dreidel spelen tijdens Chanoeka. De bekendste uitleg is de verklaring dat tijdens de Maccabeeën, toen Joodse kinderen de Tora niet mochten bestuderen van de Griekse overheersers in Israël, ze het decreet zouden trotseren en toch studeren. Wanneer een Griekse functionaris in de buurt zou komen, zouden ze hun boeken opbergen en tollen tevoorschijn halen en beweren dat ze gewoon spelletjes speelden.

Wat is Chanoeka?

Chanoeka is het Joodse achtdaagse, winterachtige 'lichtfestival', gevierd met een nachtelijke Menoraverlichting, speciale gebeden en gefrituurd voedsel. Het Hebreeuwse woord Chanoeka betekent 'toewijding' en wordt zo genoemd omdat het de herinwijding van de Heilige Tempel viert. In de tweede eeuw voor het begin van de gewone jaartelling werd het Heilige Land geregeerd door de Seleuciden (Syrisch-Grieken), die probeerden het volk van Israël te dwingen de Griekse cultuur en geloofsovertuigingen te accepteren in plaats van mitswa-naleving en geloof in G'd. Tegen alle verwachtingen in, versloeg een kleine groep getrouwe Joden, geleid door Juda de Maccabee, één van de machtigste legers op aarde, dreef de Grieken uit het land, herwon de Heilige Tempel in Jeruzalem en herstelde de eredienst aan G'd. Toen ze probeerden de Menora van de Tempel (de zevenarmige kandelaber) aan te steken, vonden ze slechts één kan olijfolie die aan besmetting was ontsnapt. Wonder boven wonder staken ze de Menora aan en duurde de eendaagse voorraad olie acht dagen, totdat nieuwe olie kon worden bereid onder omstandigheden van rituele zuiverheid. Om deze wonderen te herdenken en bekend te maken, stelden de Joodse wijzen het feest van Chanoeka in.

De geschiedenis van de dreidel

Het dreidelspel had oorspronkelijk niets met Chanoeka te maken; het wordt al vele eeuwen door verschillende mensen in verschillende talen gespeeld. In Engeland en Ierland is er een spel met de naam totum of teetotum dat vooral populair is in de kersttijd. Het Joods Oost-Europese spel van dreidel (inclusief de letters nun, gimmel, hé, shin) is rechtstreeks gebaseerd op het Duitse equivalent van het totum-spel.

Het is ironisch dat Joden een niet-Joodse spel spelen waarbij afgoden worden gediend, terwijl het Joodse spel dreidel juist bedoeld is om assimilatie met andere volkeren en godsdiensten tegen te gaan. Het spel werd door Joden gespeeld om de Grieken voor de gek te houden wanneer deze dachten dat Joden bezig waren met Torastudie. Joden pakten dan snel de tollen en speelden het spel. Zodra de Grieken weg waren gingen ze weer verder met Torastudie.

De betekenis van de letters op de dreidel

De letters op de dreidel worden op verschillende manieren verklaard. Bijvoorbeeld, nun, gimmel, hé, shin in gematria (numerologie waarbij Hebreeuwse letters corresponderen met getallen, gebruikt in Joodse mystiek als een manier om Joodse teksten te interpreteren) komt overeen met het getal 358, dat ook het numerieke equivalent is van mashiach of Messias! Een andere interpretatie is: N = Nebukadnezar (Babylonië); H = Haman (Perzië/Madai); G = Gog (Griekenland); en S = Seir (Rome).

Hoe wordt het spel gespeeld?

De regels van het spel variëren. De basisregels zijn de volgende:
  1. Er kunnen een onbeperkt aantal spelers meedoen;
  2. Elke speler begint het spel met een gelijk aantal speelstukken (ongeveer 10-15) zoals centen, noten, chocoladeschilfers, rozijnen, lucifers, enz;
  3. Aan het begin van elke ronde plaatst elke deelnemer één speelstuk in de middelste 'pot'. Telkens wanneer de pot leeg is of slechts één speelstuk over heeft, moet elke speler er één in de pot doen.
  4. Elke keer als het jouw beurt is, draai de dreidel één keer. Afhankelijk van de kant waarop deze landt, krijg je speelstukken uit de pot.

De betekenis van de letters:

  • Valt de tol op nun dan doet de spelers niets;
  • Bij gimel krijgt de speler alles uit de pot;
  • Bij krijgt de speler de helft uit de pot;
  • Bij shin of moet de speler een speelstuk in de pot doen.

De speler die alle speelstukken heeft, is winnaar van het spel.

Variaties op het spel

Op verschillende websites zijn allerlei varianten van het dreidelspel te vinden, zoals:
  • No limit Texas Dreidel (https://goo.gl/NVESU5)
  • Speed Dreidel (https://goo.gl/UpxV1h)
  • Dreidel Drinking Games (https://goo.gl/gs2p7c)

Trivia

Een aantal kleine wetenswaardigheden over de dreidel:
  • Dreidels zijn meestal gemaakt van plastic of hout.
  • In juli 2017 lukte het Boy Scout Jamboree in Glen Jean, West Virginia 820 dreidels te laten draaien gedurende 10 seconden. Dit is een wereldrecord.

Waar kan je dreidels kopen?

In de WIZO giftshop zijn dreidels te koop. Ook bij Amazon zijn dreidels te bestellen. Bij bol.com zijn Engelstalige kinderboeken te koop over de dreidel.

Lees verder

© 2017 - 2018 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Poeriem: het boek Esther (1:1-2:8) deel IWas het genieten van het feest van de goddeloze Koning Ahasveros zo'n zware zonde dat het een decreet van vernietiging b…
Wat is beybladen en waar komt het vandaan?Bij de kinderen onder ons is een beyblade wel bekend, maar als leraar of ouder is het soms heel moeilijk om telkens mee…
Joodse feestdagen en treurdagen in 5777 (2016-2017)Joodse feestdagen en treurdagen in 5777 (2016-2017)Alle Joodse feestdagen beginnen in de avond voorafgaande aan de genoemde datum. Bij de Hebreeuwse kalender begint en ein…
Joodse treurdagen: Jom HaSjoa (Holocaust)Sjoa is het Hebreeuwse woord voor 'catastrofe.' De term wordt gebruikt om de vernietiging van 6 miljoen Joden te beschri…
Joodse feestdagen en treurdagen in 5778 (2017-2018)Joodse feestdagen en treurdagen in 5778 (2017-2018)Alle Joodse feestdagen beginnen in de avond voorafgaande aan de genoemde datum. Bij de Hebreeuwse kalender begint en ein…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: PublicDomainPictures, Pixabay
  • https://www.myjewishlearning.com/article/why-do-jews-play-dreidel-on-hanukkah/
  • https://www.myjewishlearning.com/article/the-origin-of-the-dreidel/
  • https://www.myjewishlearning.com/article/how-to-play-dreidel/
  • http://www.dreidelfun.com/dreidel-game/
  • http://www.slate.com/articles/life/holidays/2014/12/rules_of_dreidel_the_hannukah_game_is_way_too_slow_let_s_speed_it_up.html
  • https://coed.com/2012/12/07/dreidel-drinking-games-to-give-you-a-hanukkah-hangover/
  • https://www.amazon.com/s/ref=as_li_ss_tl?url=search-alias=aps&field-keywords=dreidel&rh=i:aps,k:dreidel&linkCode=sl2&tag=myjewishlearn-20&linkId=396d155bdc0de602e5004dd4b79f5439

Reageer op het artikel "Waarom spelen Joden dreidel tijdens Chanoeka?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Gepubliceerd: 13-12-2017
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Spellen
Special: Joodse feestdagen/Shabbat
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!