InfoNu.nl > Hobby en Overige > Hobby > Tuinobject van mozaïek: steengoed hergebruik

Tuinobject van mozaïek: steengoed hergebruik

Tuinobject van mozaïek: steengoed hergebruik Van afgedankte, goedkope materialen valt gemakkelijk een decoratief mozaïek voor de tuin te maken. Een kei of een brok puin, gedecoreerd met gebroken aardewerk, wordt zo een blikvanger tussen het groen. Bij gebruik van de juiste materialen en een goede plek kan het object in alle weersomstandigheden buiten blijven. Zijn de gebruikte materialen niet helemaal weersbestendig, dan kan het raadzaam zijn het voorwerp in de winter te verplaatsen of binnen op te slaan.

Schatplichtig aan Gaudí

Van oudsher wordt er in tal van culturen mozaïek gebruikt om niet alleen binnenshuis, maar ook buitenhuis te decoreren. Stukjes steen, de tessarae en glas, de smalti, zijn daarbij de bekendste gebruikte materialen. Behalve de bekende mozaïeken uit de klassieke oudheid en de Byzantijnse periode, was ook de Renaissance een tijdperk waarin grote mozaïeken werden gemaakt. Tijdens de Barok werden vooral follies, nabootsingen van natuurlijke en architectonische elementen in de uitgestrekte paleistuinen, van mozaïek voorzien. Zo kon een namaakgrot worden afgewerkt met een fraai schelpenmozaïek.

Aan de Spaanse architect Gaudí (1852 - 1926) en zijn opvallende bouwwerken in met name Barcelona hebben we een creatieve opleving van het mozaïek als kunstvorm te danken. Hij gebruikte geen steentjes van vaste afmetingen, gelegd in vaste patronen, maar verwerkte keramiek in allerlei vormen en afmetingen in een veel vrijere vorm. Dat keramiek was afkomstig van Spaanse bedrijven, die ook hun misbaksels en scherven met onder meer Moorse motieven aan de architect konden slijten. Een tot dan toe ongekende explosie aan kleur en vorm was het resultaat van zijn werkwijze. Niet langer was een mozaïek aan het platte vlak gebonden, ook driedimensionale toepassingen gingen - opnieuw - tot de mogelijkheden behoren.

Inmiddels is mozaïek in de kunst- en hobbywereld niet meer weg te denken. Allerlei materialen, bijvoorbeeld plastic voorwerpen, knikkers, flessendoppen, glas- en keramiekscherven, kralen en spiegelstukjes vinden een plek in het hedendaagse, al dan niet driedimensionale, mozaïek. Het resultaat hiervan is menigmaal in musea te bewonderen.

Andere kunstenaars

Hunderwasserhaus, WenenHunderwasserhaus, Wenen
De Oostenrijkse kunstenaar Gustav Klimt (1862 - 1918), tijdgenoot van Gaudí, maakte eveneens gebruik van mozaïek voor zijn Jugendstil-werk, zij het op andere wijze. Hij verwerkte onder meer edelstenen en goud in het werk dat hij voor zijn welgestelde opdrachtgevers maakte. De Oostenrijkse kunstenaar Friedensreich Hundertwasser (1928 - 2000) was kunstschilder, architect en ecoloog. Voor zijn eigenzinnige architectuur, waaronder het Hundertwasserhaus in Wenen, gebruikte Hundertwasser een vrije vorm van mozaïek.

Ook Niki de Saint Phalle (1930 - 2002) werd, naast haar beroemde kleurrijke Nana sculpturen, bekend met opzienbarend mozaïek. Het beeldenpark Il Giardino dei Tarocchi toont een groot aantal gemozaïekte folly-achtige sculpturen van haar hand, gebaseerd op tarotkaarten.

Naast het werk van de gevestigde kunstenaars zijn er wereldwijd mozaïekachtige objecten te vinden, die gemaakt zijn door - soms excentrieke - buitenstaanders en eenlingen. Zij worden tot de Art brut of Outsider art gerekend.

Scherven brengen geluk: de voorbereiding

Een oude tuinkei of een restant bouwpuin kunnen eenvoudig en voordelig met keramiekscherven en allerlei vondsten tot een fraai tuinobject worden bewerkt. Door de onregelmatige structuur van de kei of bouwpuin luistert het verwerken van de materialen niet al te nauw: ideaal dus voor beginnende mozaïekers én als kennismaking met driedimensionaal werken. Zoek allereerst een steen of brok puin, al dan niet grillig of regelmatig gevormd, als ondergrond.

Verzamel tevens oud en/of kapot aardewerk en serviesgoed. Overweeg ook om bruine of groene flessen te gebruiken. Gebruik verder bijvoorbeeld stukjes spiegelglas, knikkers en kralen, kiezels en schelpen. Overtollige wandtegels zijn uitermate bruikbaar, vloertegels zijn erg hard en daarom moeilijk in de gewenste vorm te knippen. De verzamelde materialen, hun kleuren en patronen kunnen het uiteindelijke ontwerp mede bepalen.

Sla, voor zover het keramiek nog intact is, dit met een hamer voorzichtig tot scherven. Leg de voorwerpen eerst op een ondergrond van oude kranten of ander dempend materiaal, zoals een stuk tapijt of een rubber mat. Bedek de voorwerpen dan met bijvoorbeeld een oud stuk tapijt om te voorkomen dat rondvliegende scherven en splinters verwondingen veroorzaken. Draag een beschermende bril en stevige werkhandschoenen.

Wie scherven in een speciale vorm wil verwerken, kan tegels in kleinere stukken snijden met de tegelsnijder en daarna met een mozaïektang in het gewenste model knippen. Op die manier kunnen rechthoekige, vierkante en driehoekige tegelstukjes worden gemaakt. Van deze stukjes kunnen met de mozaïektang stukjes worden geknabbeld om een ronde vorm te maken. Scherpe randjes worden weggeschuurd met een stukje stevig schuurpapier of met een wetsteen.

Ontwerp naar eigen inzicht

Wissel bij het ontwerpen vormen en kleuren af (denk bijvoorbeeld aan licht-donker, groot en klein, organisch en geometrisch, figuratief of abstract, randen en contourlijnen).

Ontdoe de kei of het brok puin zoveel mogelijk van mos, lijmresten en andere vuilresten. Teken dan met stift een ontwerp op de te mozaïeken ondergrond. Die ondergrond hoeft niet volledig door het mozaïek te worden bedekt, een gedeeltelijke bedekking kan ook tot een bevredigend resultaat leiden.

Ook een ontwerp dat spontaan tijdens het werken ontstaat kan een bevredigend resultaat opleveren, juist omdat het werken met bouwpuin of een kei minder volgens een vooropgezet plan hoeft te gaan. De grillige vorm van de ondergrond nodigt uit tot improviseren!

Het ongevoegde objectHet ongevoegde object

Werkwijze

Lijmen en leggen

De directe methode is in dit geval de aangewezen werkwijze, met ook een direct zichtbaar resultaat. Bij deze manier van werken worden de scherven rechtstreeks op de ondergrond gelijmd. Het is niet nodig om alle materialen direct achter elkaar op de ondergrond te plakken; het lijmen kan in etappes worden gedaan.

Gebruik een paletmes om de kleinere onderdelen met lijm in te smeren en een voor een op te plakken. Voor grotere scherven kan ook een plamuurmes worden gebruikt. Bij het opvullen van een groter oppervlak kan de lijm dun op het object worden gesmeerd, waarna de scherven in de lijmlaag worden gedrukt. Wanneer met scherven van verschillende hoogte wordt gewerkt, is het raadzaam om het hoogteverschil op te heffen door de lijm dunner of dikker op de scherven te smeren.

Werk bij voorkeur met een vocht- en vorstbestendige tegellijm; de meeste bouwmarkten hebben een dergelijke lijm in hun assortiment. Een kant-en-klare pastalijm is handig in gebruik. Ook het cement, waar het object later mee wordt gevoegd, kan als lijm dienst doen.

Gebruik bij rondingen van het object niet al te grote scherven: met kleine stukjes is het gemakkelijker de vorm te volgen. Hou tussen de scherven steeds minimaal 3 mm open; bij minder ruimte laat het object zich minder goed voegen.

Gevoegd met specie en pigmentGevoegd met specie en pigment
Voegen
Wanneer alle scherven op het oppervlak zijn gelijmd en het patroon is gelegd, kan het mozaïek worden gevoegd. Anders dan bij het lijmen, moet dit wel in één keer gebeuren.

Kies een kleur cement of specie die goed uitkomt tegen de kleur van de gebruikte tegels en scherven; voeg eventueel zelf een kleurpigment toe. In de meeste gevallen geeft een grijze kleur het beste resultaat.

Maak de ondergrond met een plantenspuit licht vochtig. Maak dan in een teil of emmer een ruime hoeveelheid voegmateriaal aan. Maak een kuiltje in het midden van de poedermassa en voeg langzaam water toe volgens de aanwijzingen op de verpakking tot er een dik smeuïg mengsel ontstaat. Zorg dat er geen klonters komen en laat het mengsel niet te dun worden: het voegmengsel zal in dat geval tussen de voegen uit lopen.

Spreid de voegspecie gelijkmatig over het mozaïek met een gummiwisser of troffel en druk het stevig in de openingen. Ga door totdat alle voegen zijn gevuld. Haal overtollige specie weg met de wisser, een paletmes of een oude doek.

Drogen

Laat het mozaïek een kleine 10 minuten rusten. Wrijf dan met een vochtige spons over het mozaïek; spoel de spons regelmatig uit. Laat het werk nog een klein kwartier laten drogen; verwijder daarna eerst met een vochtige doek, gevolgd door een droge doek, de cementsluier. Gebruik eventueel bij een hardnekkige sluier een beetje huishoudazijn.

Laat het object, als alle zijden van mozaïek zijn voorzien, zo min mogelijk steunen en hou het zoveel mogelijk vrij. Laat het verder losjes met plastic afgedekt drogen; maak het af en toe nat met de plantenspuit. Trek hier circa 2 weken voor uit en geeft het dan zijn definitieve plek.

Let op: spoel lijm- en cementresten ter voorkoming van verstopping nooit door de gootsteen. Gebruik een teil of emmer om het gereedschap af te spoelen en leeg die op een veilige plek.

Inspiratie

Wie eenmaal de smaak te pakken heeft, zal vaker willen werken met oude, gehavende materialen. Kapotte bloempotten bijvoorbeeld kunnen als mozaïekmateriaal worden gebruikt, maar ook als ondergrond ervoor dienen. En oude tuintegels worden, voorzien van mozaïek, leuke staptegels.

Inspiratie voor vrij driedimensionaal mozaïek is te vinden bij de eerder genoemde kunstenaars. Inspirerend zijn ook de boeken die Deidi von Schaewen bij uitgeverij Taschen publiceerde: Eccentric style en Fantasy worlds. Beide boeken geven een beeld van de grootschalige objecten die excentrieke eenlingen wereldwijd hebben gemaakt.
© 2014 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Klassieke en Moderne MozaïekenKlassieke en Moderne MozaïekenMozaïek is een kunstvorm die vervaardigd wordt met stukjes marmer, glas, porselein, kiezels, gevonden voorwerpen.... die…
Zelf mozaïek maken: startersMet mozaïek kan je zelf leuke en originele werkjes maken. Je kan het louter decoratief gebruiken, maar je kan ook gebrui…
Fotomozaiëk makenFotomozaiëk makenEen fotomozaiëk is een kunstwerk voor aan de muur. Een fotomozaiëk wordt steeds populairder. Er zijn bedrijven die zich…
Een originele zwangerschapsherinnering: een gipsbuikDe nieuwste trend als origineel aandenken van je zwangerschap: een gipsafdruk van je buik. Deze gipsafdruk kun je met mo…
Rosalind FranklinRosalind Franklin was een biofysicus en een röntgenstraal kristallografe. Ze heeft behalve haar bijdrage aan het begrip…

Reageer op het artikel "Tuinobject van mozaïek: steengoed hergebruik"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Gepubliceerd: 07-08-2014
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Hobby
Schrijf mee!