InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > De kleine stad; Hans Adler
recensie

De kleine stad; Hans Adler

De kleine stad; Hans Adler De kleine stad is een boek van Hans Adler uit 1926, dat - na heruitgave in Duitsland - in 2012 voor het eerst in Nederlandse vertaling verscheen. De kleine stad schetst het leven in een ingedutte, Oostenrijkse provinciestad ten tijde van het Oostenrijkse keizerrijk. Het verhaal gunt ons een blik in een bijna Kafkaësk aandoende bureaucratie, waarin een gevoelsmens als de kunstenaar Titus Quitek uiteindelijk het onderspit delft.

Hans Adler

Hans Adler (1880-1957) werkte als jurist totdat hij wegens ziekte vroegtijdig met pensioen ging. Hij wijdde zich daarna fulltime aan het schrijven van gedichten en libretto's, o.a. voor het tijdschrift Simplicissimus, een satyrisch Duits weekblad. De kleine stad verscheen in 1926 onder de titel Das Städchen en was zijn enige roman. In 2010 werd het boek in Duitsland opnieuw uitgegeven en enthousiast onthaald door de pers. "Een van de mooiste romans van de twintigste eeuw", aldus Der Spiegel.
In 2012 verscheen De kleine Stad voor het eerst in Nederlandse vertaling bij uitgeverij Atlas Contact, Gebonden € 34,95 , 304 bladzijden, ISBN 978 90 450 19109.

Keizerlijk Oostenrijk

Het boek De kleine stad speelt zich af in de hoogtijdagen van het keizerlijk Oostenrijk, ten tijde van keizer Frans Jozef. Het keizerrijk Oostenrijk ontstond in 1804. In 1867 veranderde het keizerrijk in de Federatieve Staat Oostenrijk-Hongarije en dat duurde tot 1918. Achtereenvolgens ontstonden toen de republiek Duits-Oostenrijk en de Eerste Oostenrijkse republiek. Na de Anschluss in 1938 bij het Groot-Duitse Rijk en de bezetting door de geallieerden, werd in 1955 de Tweede Oostenrijkse republiek uitgeroepen (tot heden). Het keizerlijk Oostenrijk werd gekenmerkt door pracht en praal, maar de glamour daarvan beperkte zich hoofdzakelijk tot de bruisende hofstad Wenen. Hoe verder je van Wenen verwijderd was, hoe minder je daarvan meekreeg.

De kleine stad

Dat blijkt wel uit het verhaal van De kleine stad, dat zich afspeelt in een Oostenrijkse provinciestad, die verder niet met name wordt genoemd. Iedere ambtenaar die overgeplaatst wordt naar deze stad, is aanvankelijk nog optimistisch door te denken dat deze overplaatsing slechts een tussenstation is in zijn carrière. Maar de waarheid haalt dat idee in. In feite gaat het om een bijna Kafkaëske bureaucratie, die door gewichtig doende lanterfanters in stand wordt gehouden. Het belangrijkste vertier bestaat uit avontuurtjes met de inheemse meisjes en vrouwen. Ambtenaar Seylatz vergaat het zo, wanneer hij van Wenen wordt overgeplaatst naar dit stadje. Hij is van plan het beste ervan te maken. In welk een bijna liederlijke sfeer hij terechtkomt, als hij kennis maakt met collega-ambtenaren blijkt uit de volgende passage: "Uit een rokerige kamer drong lawaai tot hen door. Baron Zerbst had zijn benen op de schrijftafel liggen, zijn handen in de zakken, een sigaar in zijn mondhoek. Op de vensterbank zat Miaczinski met koude voeten en een gelig gezicht, zoog sigarettenrook in en hoestte vrijwel geluidloos. Financieel secretaris Emser, met losgeknoopt vest, strekte zich uit op de korte wasdoeksofa en lachte diep en schokkend. Eerste luitenant Borsky was op bezoek en vertelde geanimeerd en zelfbewust over een meisje dat bij hem was blijven overnachten".

In het verhaal staat niet ambtenaar Seylatz centraal, maar diens oude vriend Titus Quitek, een kunstenaar die uiteindelijk tekenleraar is geworden aan de plaatselijke school. Titus' aspiraties om een succesvol kunstenaar te worden hebben het af moeten leggen tegen een gevoel van onmacht om dit doel ook daadwerkelijk te bereiken. Wat overblijft is een doffe en lusteloze berusting. Een verhouding met een weduwe geeft tijdelijk plezier, maar werkt daarna des te beklemmender. In een opwelling van menslievendheid ontfermt Titus zich over een meisje Lisa, dat op straat komt te staan doordat haar vader zijn concubine bijna om zeep helpt en zodoende in de gevangenis belandt. Titus stuurt het meisje naar een internaat en betaalt de kosten. Later raakt Titus zijn baan kwijt door een ruzie met het schoolhoofd. Titus verliest de grip op het leven en wordt ziek. Als hij tenslotte stervende is na een shot morfine ziet hij een onvergetelijk klein sneeuwlandschap uit de schuimende golven te voorschijn komen: dat klein sneeuwlandschap was zijn zo veelbelovende eerste kunstwerk.

Seylatz meent dat de tragische wending in het lot van zijn vriend betreurenswaardig is, maar niet verrassend. "Dergelijke onevenwichtige karakters waren kennelijk voorbestemd om vroeg of laat de vaste grond onder hun voeten te verliezen". Daarmee plaatst hij zichzelf en zijn mede-ambtenaren op het voetstuk van de survivor. Maar de eer daarvan is twijfelachtig, als je in ogenschouw neemt met wat voor leven zij dan genoegen nemen.

De kleine stad is een parodie op de ambtenarenhiërarchie in het Oostenrijkse keizerrijk, waarin de beste baantjes terechtkwamen bij zonen, neven en kleinkinderen van voormalige ministers, terwijl burgers van andere komaf "nooit voor vol werden aangezien, maar overgeslagen, overgeplaatst en achtergesteld werden". Hans Adler typeert op hilarische wijze het Oostenrijkse ambtenarentype. Niet gehinderd door scrupules en kennis van zaken, in staat met dezelfde onbevangen houding en innemende onbekwaamheid diverse functies te bekleden. "Een type waarvan hele families - van generatie op generatie - in ontelbare, weinig variërende exemplaren bijna alle belangrijke posities van het bureaucratisch apparaat innemen".
© 2012 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hans Parlevliet - Kunstschilder en illustratorHans Parlevliet, illustrator van de kinderboekenserie Kippenvel houdt zich tegenwoordig meer bezig met fijnschilderen da…
De meest luxe spa’s en resorts van ItaliëWat is er nu fijner dan met mooi weer een trip plannen naar Il bel Paese, Italië. En je daar heerlijk te laten verwennen…
Jussi Adler-Olsen en de Serie QJussi Adler-Olsen: een zeer getalenteerde Deense schrijver die al sinds lange tijd erg succesvol en populair is in Denem…
Persoonlijkheid en geboortevolgordePersoonlijkheid en geboortevolgordeBepaalt de volgorde waarin iemand geboren wordt zijn of haar persoonlijkheid? Is de oudste per definitie een leider en d…
Odense op het eiland Funen in DenemarkenOdense op het eiland Funen in DenemarkenOdense is de derde stad van Denemarken, gesticht aan het riviertje Odense Å. Dit riviertje stroomt midden door de stad e…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia

Reageer op het artikel "De kleine stad; Hans Adler"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 09-07-2012
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 1
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!