InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Batavia; Peter FitzSimons
recensie

Batavia; Peter FitzSimons

Batavia; Peter FitzSimons Wie goed heeft opgelet bij de geschiedenisles, zal zich vast nog wel de Vereenigde Oost-Indische Compagnie herinneren, één van de vaderlandse trotsen. De Australische auteur Peter FitzSimons schreef het waargebeurde, boeiende verhaal over de ondergang van het VOC-schip Batavia in 1629. De gebeurtenissen draaien om bedrog, schipbreuk, moord, slavernij en moed. De vuistdikke paperback Batavia verscheen in 2012 bij Karakter Uitgevers.

Peter FitzSimons

De Australische auteur Peter FitzSimons is werkzaam als journalist bij the Sydney Morning Herald. Er staan meer dan 20 boeken op zijn naam en in de afgelopen jaren was hij een aantal keren de bestverkopende non-fictie auteur in Australië. Voor het schrijven van het boek "Batavia" reisde de auteur naar India om nog bestaande specerijen markten te zien, naar de Houtman-Abrolhos eilanden aan de westkust van Australië - de plek waar de Batavia verging - , naar de resten van kasteel Batavia in Jakarta, naar Amsterdam, vanwaar de Batavia vertrok en naar Den Haag voor inzage van de originele bronnen.

De Vereenigde Oost-Indische Compagnie

In het begin van de 16e eeuw wisten de Europeanen eigenlijk niet waar de specerijen vandaan kwamen. In 1512 ontdekten de Portugezen de Specerij-eilanden (de huidige Molukken). Kort na 1590 stuurde de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een consortium van Hollandse kooplieden naar Lissabon met het doel om handelsbetrekkingen aan te gaan en zoveel mogelijk informatie omtrent de Specerij-eilanden te onfutselen. Drie jaar later werden er vier schepen gebouwd, speciaal om de Specerij-eilanden te bevaren. Al gauw ontstond er een behoorlijke concurrentie onder Hollandse kooplieden, waardoor de prijzen in Oost-Indië stegen en in de Republiek der Zeven Verenigde Nederland daalden. Toen ontstond het revolutionaire idee om een Compagnie op te richten, feitelijk de voorloper van wat we tegenwoordig een "multinational" noemen.Op 20 maart was het dan zover dat de Vereenigde Oost-Indische Compagnie, de VOC, werd opgericht. De opkomst van de VOC ging gepaard met het tot bloei komen van carrièrres van VOC-functionarissen. De commandeur Pelsaert, de schipper kapitein Jacobsz en de onderkoopman Jeronimus waren dergelijke functionarissen. Het lot van het schip Batavia, dat op 27 oktober 1728 uitvoer, was feitelijk in handen van deze sleutelfiguren.

Batavia

Het boek Batavia verscheen in 2012 bij Karakter Uitgevers. Het is geschreven in de stijl van een logboek, beginnend op 27 oktober 1628 en eindigend op 5 december 1629. Tussen deze twee data in ontvouwt zich de geschiedenis van de schipbreuk van de Batavia en het noodlot van de opvarenden.

Bronnen

De voornaamste bronnen waaruit FitzSimons put zijn:
  • het originele journaal van Francisco Pelsaert, commandeur van de VOC en opvarende van de Batavia.
  • de brief van een predikant op de Batavia over de vreselijke gebeurtenissen, gericht aan zijn familie in Nederland.

Om zijn boek compleet te maken en alles in een historisch aanvaardbaar perspectief te plaatsen, deed FitzSimons veel research en kreeg hij ook veel hulp van deskundigen, zowel in Nederland als in Australië. De ontbrekende puzzelstukjes van datgene wat zich daadwerkelijk heeft afgespeeld tijdens en na de schipbreuk van de Batavia, zijn consciëntieus afgestemd op de beschikbare informatie. Verdere inkleuring geschiedt door gebruik te maken van algemene kennis omtrent tal van zaken in die tijd. Om een voorbeeld te noemen: commandeur Pelsaert leed als gevolg van eerder ondernomen reizen aan malaria. Malariapillen had je toen nog niet, de ziekte als zodanig werd ook nog niet onderkend. Nergens in de bronnen staat opgetekend welke methoden de opvarende chirurgijn toepaste om iemand van zijn kwalen af te helpen, maar aan de hand van informatie over de toenmalige geneeskundige praktijken verhaalt FitzSimons hoe Pelsaert werd onderworpen aan aderlatingen, "koppen" zetten, laxeermiddelen, het pompen van tabaksrook in de endeldarm etc. Het is een boeiend en huiveringwekkend verslag geworden; voor wie de ware toedracht van de gebeurtenissen nog niet kende een verhaal dat tot op het einde spannend blijft.

Hoe de Batavia verging

Commandeur Pelsaert en schipper Jacobsz kunnen elkaar niet luchten of zien. Pelsaert behartigt de belangen van de VOC, maar Jacobsz voert het gezag over de Batavia. Dan is er Jeronimus - voormalig apotheker met e.e.a. op zijn kerfstok en nu aangemonsterd als onderkoopman in dienst van de VOC. Deze Jeronimus is feitelijk de kwade genius in het geheel. Hij weet behendig Jacobsz en Pelsaert tegen elkaar op te zetten. Dit lukt en Jacobsz en Jeronimus beramen samen een plan om het schip met al zijn rijkdommen te muiten. Er worden handlangers gezocht en op een gegeven moment is men met zo'n twintig muiterij-gezinden. Er moet nu een aanleiding gezocht worden om Pelsaert uit te dagen en de macht over te nemen. Lucretia, een mooie opvarende dame op weg naar haar echtgenoot in Batavia en bevriend met Pelsaert, wordt door een aantal zeebonken aangerand. Pelsaert is woedend, maar houdt zich in, omdat hij ook slim genoeg is om een complot te bevroeden. Dit tot stomme verwondering van de muiters. Deze laatsten beramen nu een ander plan en al dicht in de buurt van Zuidland (West-Australië) weten zij het begeleidende konvooi van kleinere schepen van zich af te schudden. Daardoor raken zij uit de koers. Dat én een foutieve inschatting van de schipper en zijn eerste bootsman zijn er de oorzaak van dat de Batavia schipbreuk lijdt op de koraalriffen van de Abrolhos eilanden.

Het lot van de opvarenden

Jacobsz en Pelsaert moeten nu samenwerken om de opvarenden te redden. Met behulp van sloepen slagen zij erin om een groot gedeelte van de opvarenden op het droge te krijgen op één van de eilanden (later) genaamd "Batavia's Kerkhof". Met behulp van wat voorraden voedsel en water die vanaf het steeds verder zinkende schip naar het eiland worden getransporteerd moet men in eerste instantie zien te overleven. Maar er is geen zoet water te vinden op het eiland en alleen regen kan uitkomst brengen. Jeronimus blijft als laatste op het schip; hij kan niet zwemmen. Tenslotte bereikt hij - vastgebonden aan een stukje van de mast - toch nog het eiland. Intussen zijn Jacobsz en Pelsaert samen met een aantal overlevenden in de barkas gestapt om op de omringende eilanden naar water te gaan zoeken met de belofte om zo snel mogelijk terug te komen. Ze vinden niets onderweg en varen uiteindelijk door naar Batavia.

Jeronimus grijpt zijn kans en samen met zijn trawanten herstelt hij zogenaamd de orde. Voor zichzelf laat hij een tent oprichten, waarin hij een groot deel van de rijkdommen aan boord van het schip laat onderbrengen. Het achterliggende doel is om zoveel mogelijk onschuldige schipbreukelingen te vermoorden. Daartoe verdeelt hij de overlevenden over een aantal eilanden, waarheen hij ze met niet al teveel rantsoen laat transporteren, om later daar uitgemoord te worden. Degenen die bij Jeronimus achterblijven, worden ook successievelijk uitgemoord. Zieken, kinderen en tegenstribbelaars - daar heb je niets aan. Er waren weinig vrouwen aan boord en de meest appetijtelijke onder hen worden ingezet tot nut van het algemeen. Erbarmelijke omstandigheden.
Jeronimus heeft de soldaten die meevoeren op de Batavia naar één van de eilanden laten brengen in de veronderstelling dat ze daar weldra van honger en dorst zouden omkomen. Maar ene Hayes neemt de leiding over de soldaten en door het eiland uit te kammen, vinden ze uiteindelijk een waterput. Ze leven van "kattevlees" (in werkelijkheid kangaroe-vlees), zeerobbenvlees en zeevogels.

Inmiddels is uit Batavia een boot van de VOC onderweg naar de schipbreukelingen. Zowel de muiters als de soldaten kijken uit naar dit lang verwachte schip. Het gaat erom wie het eerste bij het reddend schip komt: de muiters om het te muiten of de soldaten om het schip te waarschuwen voor de muiters.

Van de 341 opvarenden van de Batavia komen er uiteindelijk slechts 68 op Java aan. In een epiloog doet FitzSimons nog verslag van het verdere lot van de overlevenden, voor zover bekend.
© 2012 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De VOC en Batavia in LelystadDe VOC en Batavia in LelystadLelystad is ontstaan in 1967, jaren na de tijd van de VOC en toch heeft Lelystad iets met deze tijd. Dat is te zien in B…
Nederland en de VOC: rijkdom van overzeeNederland en de VOC: rijkdom van overzeeOoit was Nederland een zeevarende natie van jewelste en bracht de handel met verre landen ongekende welvaart. De handel…
Hoorn: bijzondere HorinezenDankzij de geschiedschrijver Velius, die bij wijze van hobby de geschiedenis van Hoorn optekende, zijn we veel over Hoor…
De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd in het jaar 1602 opgericht. Dit Nederlandse bedrijf was uniek in zijn so…
De laatste nacht op de TitanicrecensieDe laatste nacht op de TitanicIn 2012 is het honderd jaar geleden dat het luxe passagiersschip de Titanic verging. Ter gelegenheid van dit feit versch…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia

Reageer op het artikel "Batavia; Peter FitzSimons"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Chinn, 11-05-2013 12:02 #1
Dit is geen recensie. Wie heeft dit geschreven? Dit is een opstel, het boek verklappen.
Een recentie zegt iets over de literaire waarde. Leest het vlot of niet. Is het historisch juist.
Jammer

Infoteur: Plato
Laatste update: 03-02-2012
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!