InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Michelangelo in Constantinopel
recensie

Michelangelo in Constantinopel

Vertel hun over veldslagen, koningen en olifanten is de titel van een boek van Mathias Enard (Arbeiderspers, 2011), waarin in een geromantiseerde setting het verblijf van Michelangelo in Constantinopel wordt verhaald. Michelangelo heeft van Sultan Beyazid de opdracht gekregen om een ontwerp te maken voor een brug over de Gouden Hoorn. Een eerder ontwerp daarvoor van de hand van Leonardo da Vinci is afgekeurd.

Mathias Enard

Mathias Enard (1972) studeerde Perzisch en Arabisch aan het Intstitut National des Langues et Civisilisations Orientales (INALCO) en hij maakte lange reizen door het Midden-Oosten. Tegenwoordig woont hij in Barcelona. De auteur heeft inmiddels vier romans op zijn naam staan, waarvan zijn roman Zone voor de grote doorbraak zorgde. Het werk van Enard wordt internationaal uitgegeven.

De brug over de Gouden Hoorn

Wie in het hedendaagse Istanboel verkeert, krijgt onvermijdelijk te maken met de Galatabrug, de brug die de twee stadsgedeelten van Istanboel aan weerszijden van de Gouden Hoorn met elkaar verbindt. Een brug met geschiedenis, alleen al op papier. In de 16e eeuw werd Leonardo da Vinci uitgenodigd door sultan Beyazid om een ontwerp te maken voor een brug over de Gouden Hoorn. Zijn ontwerp werd afgekeurd. Overigens is dit ontwerp nog immer te bewonderen in het wetenschapsmuseum te Milaan; en voor een aantal jaren was het ontwerp te zien in de Kunsthal in Rotterdam in een tentoonstelling gewijd aan het veelzijdige genie Leonardi da Vinci. Er is echter niet al te lang geleden ook een ontwerp voor een brug teruggevonden in de Osmaanse archieven, wat aan Michelangelo wordt toegeschreven.

De huidige brug over de Gouden Hoorn, de Galatabrug, dateert uit 1994 en is de langste beweegbare brug ter wereld, heeft twee verdiepingen en een tramverbinding. Op de onderste verdieping zijn veel visrestaurants gevestigd. De eerste brug op de plek van de Galatabrug dateert uit 1845; deze brug werd een aantal keren vervangen en de versie van 1912 hield stand tot 1992, toen de brug ernstig werd beschadigd door brand. In 1994 kwam de huidige brug gereed.

Vertel hun over veldslagen, koningen en olifanten

De feiten

Het verblijf van Michelangelo in Constantinopel is een onbekend gebleven periode uit diens bestaan. In zijn roman "Vertel hun over veldslagen, koningen en olifanten" baseert Enard zich op een aantal gemakkelijk na te trekken feiten om dit verblijf van Michelangelo in Constantinopel op zijn minst aannemelijk te maken. Zo wordt de uitnodiging van sultan Beyazid aan Michelangelo teruggevonden in beschrijvingen van Ascanio Condivi en Giorgio Vasari. De citaten uit de brieven van Michelangelo o.m. gericht aan zijn broer heeft de schrijver vertaald uit zijn Carteggio (correspondentie). En last but not least - zoals reeds aangehaald - is het ontwerp recentelijk teruggevonden in de Osmaanse archieven. Daarin is eveneens een beschrijving te vinden van de bezittingen van Michelangelo, die hij in zijn kamer te Constantinopel achterliet, toen hij op de vlucht sloeg terug naar Florence. (Deze informatie is conform de toelichting door de auteur).

Het verhaal

Michelangelo heeft het aan de stok met Paus Julius II, voor wie hij een pauselijke graftombe ontwerpt. De Paus heeft de geldkraan dichtgedraaid. Michelangelo is woedend en in een impuls verlaat hij Florence op uitnodiging van Sultan Beyazid van Constantinopel. Zijn 20 jaar oudere collega Leonarda da Vinci is er niet in geslaagd de Sultan te behagen met zijn ontwerp voor een brug over de Gouden Hoorn. Nu is Michelangelo aan bod. Michelangelo is beeldhouwer, eigenlijk helemaal geen architect en heeft daarmee dan ook weinig ervaring. Er komt aanvankelijk dan ook niet veel uit zijn handen, totdat hij plotseling het licht ziet. Tijdens een boottocht over de Gouden Hoorn "krijgt Michelangelo een visioen van zijn brug, zwevend in de ochtendzon. Het wordt een slank en krachtig bouwwerk, kolossaal zonder te overweldigen". Sultan Beyazid is bijzonder ingenomen met het ontwerp en geeft opdracht om de werkzaamheden zo snel mogelijk te laten starten.

Ondertussen is er als gevolg van allerlei (hof)intriges een complot gesmeed tegen Michelangelo. Hij moet uit de weg geruimd worden en wel door zijn minnares. Maar zijn trouwe en toegewijde begeleider, de dichter Mesihi, weet haar uit te schakelen. De hoogste tijd voor Michelangelo om op te stappen. De door hem ontworpen brug zal hij nooit zien. In het nawoord schrijft Enard dat het bouwwerk in wording (pijlers, landhoofd en eerste bogen zijn klaar) door de aardbeving die Istanboel op 14 september 1509 trof, werd weggevaagd.

Sfeertekening

Enard geeft prachtig gestalte aan Michelangelo, een kunstenaar die zijn marktwaarde wel al kent. Enigszins boertig van uiterlijk en meestal ongewassen; onhandig in de liefde, met een ingekooide gepassioneerdheid; opvliegend en eerzuchtig; hij haat het feit dat je altijd moet buigen voor de grote gezaghebbers (zoals daar zijn de paus en de sultan) maar kent ook angst voor de gevolgen, als je dat niet doet.

Enard laat deze Michelangelo begeleid door zijn dragoman Manuel en de secretaris van de vizier, de dichter Mesihi, door het kosmopolitische Constantinopel van de 16e eeuw dwalen. De Aya Sophia stond er al, maar de Blauwe Moskee en de Grote Bazaar, twee andere hedendaagse trekpleisters, nog niet. Net zo min natuurlijk als de Galatabrug. Enard biedt ons door zijn kleurrijke beschrijving de kans om terug te gaan in de tijd en de bedwelming te ondergaan, die Michelangelo gevoeld moet hebben gedurende zijn verblijf in deze smeltkroes van culturen.

Vertel hun over veldslagen, koningen en olifanten is een relatief klein boekje met kleine hoofdstukjes geworden. Maar het is ook een kleinood geworden. De titel van het boek is gebaseerd op een citaat van de schrijver Kipling in zijn werk Life's Handicap: "Het zijn kinderen, vertel ze dus over veldslagen en koningen, paarden, duivels, olifanten en engelen, maar denk eraan, vertel ze ook over de liefde en dat soort dingen". Michelangelo kon dat allemaal schilderen, de koningen, paarden, duivels, olifanten en engelen; maar het belangrijkste is dat hij dat met liefde deed. Want, zo schrijft Enard "Liefde is in zijn (Michelangelo's) ogen een goddelijke zang, overgegaan in poëzie, zoals een armbeweging in marmer, voor eeuwig .......".
© 2011 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sixtijnse Kapel: schilderingen van MichelangeloSixtijnse Kapel: schilderingen van MichelangeloDe Sixtijnse kapel is een wereldberoemde kapel in de Vaticaanse Musea. Hij is vrij toegankelijk tijdens openingsuren van…
Paus Julius II en de kunst in RomeEr wordt wel eens gezegd dat het grootste verdienste van paus Julius II (1443-1513) was dat hij de belangrijkste kunsten…
Toscane; Florence en MichelangeloToscane; Florence en MichelangeloDe wereldberoemde kunstenaar Michelangelo is geboren in de buurt van Florence en verhuist al op jonge leeftijd naar deze…
Toscane; Florence, Ponte VecchioToscane; Florence, Ponte VecchioDe oudste brug van Florence verbindt de de drukke handelswijken van de stad op het smalste punt van de rivier de Arno. D…
Italië  Florence, geboorteplaats van de renaissanceItalië Florence, geboorteplaats van de renaissanceDe Italiaanse stad Florence in het Italiaans Firenze genaamd is een wereldberoemde stad, die vooral vanwege haar ove…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia
  • Mathias Enard, Vertel hun over veldslagen, koningen en olifanten, Arbeiderspers 2011

Reageer op het artikel "Michelangelo in Constantinopel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 12-12-2011
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 2
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!