InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Jean-Jacques Rousseau, biografie Leo Damrosch
recensie

Jean-Jacques Rousseau, biografie Leo Damrosch

Jean-Jacques Rousseau, biografie Leo Damrosch Het is op 28 juni 2012 300 jaar geleden dat Jean-Jacques Rousseau werd geboren. Aan de vooravond daarvan verscheen in november 2011 bij Uitgeverij Ten Have/Filosofiemagazine een biografie van Rousseau, geschreven door Leo Damrosch, hoogleraar Letteren aan de Harvard University. Het boek leest als een roman en laat ons zien dat voor Rousseau de weg naar de roem alles behalve geplaveid was.

Jean-Jacques Rousseau

Jean-Jacques Rousseau leefde van 1712 tot 1778. Rousseau werd dus maar 66 jaar - voor die tijd heel gewoon, nu zouden we zeggen veel te jong gestorven. Rousseau is een grote denker uit de Verlichting, maar zijn ideeën weken behoorlijk af van zijn collega's in het vak. Rousseau was eigenlijk de voorloper van de Romantiek (zie ook mijn artikel Jean-Jacques Rousseau en de Romantiek); zoals hij ook de voorloper was van de Franse Revolutie en de eerste basis legde voor de psychoanalyse. Hij genoot wel enig onderwijs, maar ging geen dag naar school. Een autodidact, die zich ontwikkelde tot een genie. Als filosoof, pedagoog, componist en schrijver werd hij geroemd en verguisd. Beminnelijk, maar net zo arrogant. Zijn eigengereide houding kostte hem vriendschappen, die hem anderszins zo dierbaar waren. Rousseau had een moeilijke jeugd, een verwarrend liefdesleven. Hij was ook een hypochonder, maar duidelijk is dat hij wel aan urineretentie leed (zeer vermoedelijk door een prostaatvergroting). En ondanks zijn al dan niet ingebeelde ziektes, was hij zo fit als een hoen. Hij liep enorme afstanden en bleef tot het laatst botaniseren. Opgejaagd wild als hij was, ontwikkelde Rousseau ook een paranoia, achtervolgingswaanzin. Rousseau was een vat vol tegenstrijdigheden. Aan de ene kant was hij verlegen, aan de andere kant viel hij graag op. Zo ging hij geregeld gekleed in een Armeense mantel en een muts van sabelbont, wat zeker opzien baarde.

Jean-Jacques Rousseau, een rusteloos genie

Onder bovenstaande titel verscheen in november 2011 een biografie van de hand van Leo Damrosch. Het boek telt inclusief tijdlijn, noten en register 654 bladzijden. Dat een biografie lezen niet saai hoeft te zijn, bewijst dit boek wel. Dat komt enerzijds door het turbulente leven van deze beroemde figuur uit de geschiedenis, anderzijds door de levendige portrettering van Rousseau als mens en als denker door Damrosch. Soms levert dat ook saillante details op, zoals het feit dat Rousseau billenkoek als een sensuele gewaarwording zou hebben ervaren. Bovendien is het boek geïllustreerd met tal van plaatjes van huizen en plaatsen waar Rousseau vertoefde, alsmede met een aantal portretten van zowel hemzelf als van tijdgenoten. In de tekst is vaak aangegeven waar die huizen staan of stonden, hetgeen de lezer gemakkelijk inviteert om een "reisje Rousseau" te maken.
Damrosch baseert zich o.a. op de "Confessions" (Bekentenissen), het werk van Rousseau dat na diens dood werd gepubliceerd en behorende tot de hoogtepunten van de autobiografische wereldliteratuur. Maar zoals dat vaak gaat worden herinneringen met de tijd ingekleurd en zijn de Confessions niet altijd conform de waarheid; ook geven ze niet een compleet beeld van het leven van Rousseau. Dat doet Damrosch wel en met verve.

Twaalf ambachten, dertien ongelukken

Het is 1744 als Rousseau Venetië verlaat, waar hij gewerkt heeft als secretaris van de ambassadeur van Venetïe. Hij is dan 32 jaar oud, De kans op een diplomatieke carrière is feitelijk verkeken. Daarvoor was hij ook al leerling-graveur geweest, huisbediende, seminarist, muziekleraar, tolk voor een zwervende monnik, klerk bij een kadaster, huisleraar en een onsuccesvol componist. En dan nog gaat het zes jaar duren eer hij op het punt staat een beroemdheid en een groot schrijver te worden. Een lange aanloop dus om het genie in hem daadwerkelijk te ontplooien.

Moeizaam liefdesleven

Het feit dat zijn moeder kort na de bevalling overlijdt, heeft Rousseau opgezadeld met een schuldcomplex én een moedercomplex. Zijn eerste wankele schreden op het liefdespad zet hij als pupil van ene Madame de Warens. Deze dame ontfermt zich over zijn loopbaan en financiële situatie, maar zij wordt ook zijn minnares. Merkwaardig genoeg blijft Rousseau haar altijd "Maman" noemen. Na Maman had hij nog een paar sexuele ervaringen, met madame de Larnage en een paar prostituees La Padoana en Zulietta. Allemaal niet erg bevredigend om in passende terminologie te blijven. Dan ontmoet hij Thérèse Levasseur, een wasvrouw. Het was in die tijd niet ongebruikelijk dat schrijvers samenleefden met minnaressen uit lagere klassen, in afwachting van betere connecties. De rest van zijn leven zullen Rousseau en Thérèse samenblijven. Uiteindelijk trouwen ze zelfs, maar dat is slechts een schijnvertoning ten opzichte van de hen omringende puriteinse wereld. In zijn Confessions beweert Rousseau trouwens dat hij nooit van Thérèse heeft gehouden. Desalniettemin volgt Thérèse hem overal trouw, hoewel er aanwijzingen zijn dat ze wel eens een slippertje maakte. De mogelijke rancune, die Thérèse welllicht heeft ondervonden van het feit dat al haar kinderen aan het Vondelingentehuis werden afgestaan, is nergens op schrift gesteld. Aanvankelijk werd het leven met Thérèse er niet eenvoudiger op, want Rousseau - die altijd toch al krap bij kas zat - mocht ook nog de financiële zorg dragen voor de omvangrijke schoonfamilie die zij in haar kielzog meebracht. Deze zelfde Thérèse van eenvoudige komaf ontwikkelde zich overigens, toen Rousseau beroemd werd, tot een snob en ze wordt nergens erg vleiend afgeschilderd. Gedurende het liaison met Thérèse ervaart Rousseau nog wel wat verliefdheden met die en gene, maar tot een "véritable amour" , een verheven liefde, wil het nooit komen. Alleen in zijn verliefdheid op Madame d'Houdetot lag deze mogelijkheid besloten, maar de omstandigheden beperkten deze verliefdheid tot een kortstondige en kuise affaire. Sommigen denken dat Madame d'Houdetot als inspiratie figureerde voor Rousseau's liefdesroman Julie, maar in feite was dat Madame de Warens.

Roem en Verguizing

Met het Vertoog over de Ongelijkheid is het eerste roemruchte werk van Rousseau een feit. Het levert hem aanvankelijk bewondering op in Genève en vervreemding van Parijs. Vervolgens komen er drie meesterwerken van de drukpers: Julie (jan. 1761), Emile (okt. 1761) en Het Maatschappelijk Verdrag (april 1762). Vanwege deze laatste twee geschriften zorgden de autoriteiten in Parijs ervoor dat Rousseau een leven in ballingschap begon. Eerst in Môtiers, aan de voet van het Juragebergte, later op het Île de Saint-Pierre bij het Lac de Bienne, dan in Engeland waar Rousseau het aan de stok krijgt met David Hume; terug naar Frankrijk, waar hij woonde in het Chateau de Trye en tenslotte terug naar Parijs, waar Rousseau zijn laatste levensjaren slijt. In Parijs woont hij in een niet al te chique buurt en voorziet in zijn levensonderhoud door het kopieëren van muziek. Thérèse, die Rousseau dik overleeft, sterft op hoge leeftijd in armoe.

Activiteiten rondom het 300e geboortejaar van Rousseau

Het is op 28 juni 2012 300 jaar geleden dat Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) werd geboren. In 2012 zal er daarom ook in Nederland een aantal activiteiten rondom Rousseau worden georganiseerd.

Spinozalens

Op 24 november 2011 kreeg Rousseau de Internationale Spinozalens toegekend. Rousseau is als "dode denker" uitgeroepen tot eerste winnaar van de Spinozalens in de categorie "klassieke denkers". Deze eretitel ontvangt hij op grond van zijn nog immer relevante theorie over de democratie. Ter gelegenheid van deze toekenning zal in 2012 aan Rousseau een lesbrief worden gewijd, die wordt verspreid onder HAVO- en VWO-leerlingen in heel Nederland. Voor meer informatie zie www.spinozalens.nl.

Boeken

Met het Rousseau-jaar in zicht verschijnen de volgende boeken:
  • Jean-Jacques Rousseau, een rusteloos genie; een biografie door Leo Damrosch, een uitgave van Filosofie Magazine en Ten Have, november 2011
  • Rousseau en ik, Maarten Doorman, uitgeverij Bert Bakker, februari 2012
  • De jubileumeditie Émile, de opvoedingsklassieker van Rousseau, uitgeverij Boom, najaar 2012

Agenda overige initiatieven

20 februari 2012: De vele gezichten van Jean-Jacques Rousseau. Avondvullend programma Filosofie in De Rode Hoed (www.rodehoed.nl)
Juni 2012: Bijeenkomst rondom Rousseau in Maison Descartes i.s.m. de Universiteit van Leiden (www.maisondescartes.com)
28 juni 2012: Rousseaucollege, Internationale School voor Wijsbegeerte ( www.isvw.nl)
28 juni 2012: Uitvoering opera ‘De waarzegger van het dorp’ geschreven door Rousseau in Amersfoort.
© 2011 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jean-Jacques Rousseau en de RomantiekIn 2012 is het 300 jaar geleden dat de filosoof, pedagoog en schrijver Jean-Jacques Rousseau werd geboren. Alhoewel Rous…
Romantiek: belangrijke personen en gebeurtenissenRomantiek: belangrijke personen en gebeurtenissenDe Romantiek is de periode 1750-1850 na Christus. In deze periode ging het vooral om de emotie in de kunstwereld. Het is…
Bekende filosofen uit de verlichting in de 18e eeuwBekende filosofen uit de verlichting in de 18e eeuwDe 18e eeuw was de tijd van revoluties in verschillende landen, maar ook de tijd waarin de verlichting opkwam. De verlic…
De belevingswereld van het kind in de achttiende eeuwDe belevingswereld van het kind in de achttiende eeuwIn de achttiende eeuw kwam er onder invloed van de Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) meer aandacht voor…
Democratisch onderwijsDemocratisch onderwijsStel je voor: een school waar kinderen en jongeren van vier tot en met achttien jaar door elkaar lopen, er geen verplich…
Bronnen en referenties
  • Jean-Jacques Rousseau, een rusteloos genie; biografie van leo Damrosch; nov. 2011 Uitgeverij Ten Have

Reageer op het artikel "Jean-Jacques Rousseau, biografie Leo Damrosch"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Roekens, 18-06-2017 00:01 #1
Of de inhoud van deze biografie goed is kan ik moeilijk zeggen maar de vertaling is hemeltergend slecht. Het Amerikaanse origineel klinkt overal door. Het lijkt wel of er een vertaalprogramma op dit boek is losgelaten. To support a family wordt "een familie ondersteunen" ipv onderhouden. De zoon deelt de "excentrische gewoonte" van de vader. Eccentric stond waarschijnlijk in de Amerikaanse tekst… Lieve hemel.
Wat een ontmoedigend gedoe. Ik ben nog maar tot blz 19 geraakt en vraag me af of een mens hier nog meer kan van teken. Ik lijk het niet.
Annemie Roekens

Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 20-12-2011
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!