InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Ontmoeting met de dood - verhalen van M.H. Székely-Lulofs
recensie

Ontmoeting met de dood - verhalen van M.H. Székely-Lulofs

Ontmoeting met de dood - verhalen van M.H. Székely-Lulofs Ontmoeting met de dood is een postuum uitgebrachte verhalenbundel met een bijzondere ontstaansgeschiedenis. De verhalen van schrijfster Madelon Székely-Lulofs, opgeborgen in een map onder de noemer ‘Ongeplaatste novellen’, reisden de wereld over en dreigden vervolgens op een Duitse zolder bijna in de vergetelheid te raken. Een spectaculaire zoektocht heeft tot hun publicatie geleid.

Ontstaansgeschiedenis: zoektocht

In zijn biografie Tumult – Het levensverhaal van Madelon Székely-Lulofs uit 2008 schreef auteur Frank Okker al over de verdwijning van Kotjil (Cornelia) Székely, dochter uit het tweede huwelijk van Madelon Lulofs (1899 – 1958) met de Hongaar Lázló Székely. Deze Kotjil (‘Kleintje’ in het Maleis) was naar een Israëlische kibboets vertrokken, waar zij aan het begin van de jaren ‘50 nog door haar moeder Madelon werd bezocht. Die heeft zelfs kortstondig overwogen naar het land van haar dochter te emigreren, de warmte daar viel haar echter te zwaar. Willem-Ewoud Modderman, zoon van Madelons oudste dochter Maud uit haar eerdere huwelijk met Hein Doffegnies, begon op wens van zijn moeder een (digitale) zoektocht naar haar verdwenen halfzus Kotjil. Na het overlijden van de schrijfster nam Kotjil haar moeders bezittingen mee, om vervolgens met onbekende bestemming te vertrekken zonder ook maar enig spoor achter te laten.

De onvindbare Kotjil was inmiddels overleden, maar bleek een zoon te hebben in Duitsland: Michael. Die vond, op aandringen van zijn neef Willem-Ewoud, bij het doorzoeken van de nalatenschap van zijn ouders in 2008 op zolder een map met ongepubliceerde verhalen van zijn grootmoeder Madelon. Ze waren opgeborgen onder de titel ‘Ongeplaatste novellen’ en ontstaan tussen 1935 en 1958, het jaar waarin de schrijfster stierf. Willem-Ewoud heeft zijn moeder Maud de verhalen nog voor haar overlijden kunnen voorlezen. Zij wist hem daarbij te vertellen welke gebeurtenissen in het leven van Madelon Székely-Lulofs de aanleiding tot de verhalen hadden gevormd. Ze werden gebundeld en in maart 2011 uitgebracht onder de titel Ontmoeting met de dood.

Ontmoeting met de dood: auteursachtergrond

De bundel bestaat uit acht verhalen, allemaal gebaseerd op ervaringen uit het leven van de schrijfster, waarin een ontmoeting met de dood een rol speelt. Maar, anders dan de titel misschien doet vermoeden, is het daarmee geen zwaar boek geworden. Met humor, zelfspot en relativeren slaagt de auteur erin het grootste deel van de verhalen licht te houden.

Het boek begint en eindigt met achtergrondinformatie op de kaft en flapteksten over de bijzondere totstandkoming ervan, over de opgenomen verhalen en over de schrijfster Madelon Székely-Lulofs. Zij werd geboren in Nederlands-Indië en schreef daar haar eerste twee romans: Rubber (1931) en Koelie (1932). Met deze boeken had ze direct groot succes. Nog voor het ontstaan van de romans verschenen er al verhalen van haar hand in een weekblad op het eiland Sumatra, waar zij met haar echtgenoot Hein Doffegnies en haar twee dochters op een rubberplantage woonde. Dat gebeurde door toedoen van een andere planter c.q. medewerker van het weekblad, de Hongaar Lázló Székely, die niet alleen de verhalen op waarde wist te schatten, maar ook de schrijfster ervan.

De twee kregen een relatie en traden in 1926 in het huwelijk, zeer tot verontwaardiging van hun omgeving. Samen vertrokken ze in 1930 met hun dochter Kotjil, geboren in 1929, naar Hongarije. Székely bracht daar de oorlogsjaren door, terwijl Madelon en Kotjil in Nederland woonden. Madelon overleed in 1958 in Amsterdam, waarna Kotjil uit het blikveld van haar familie verdween. Pas veel later bleek dat zij, in dienst van de Israëlische Mossad, betrokken was bij de opsporing van Eichmann in de jaren zestig van de vorige eeuw.

De verhalen

De bundel opent met het verhaal Sonto, het lelijke eendje onder de kuikens. Zijn naam, een afgeleide van het Maleise woord voor pias, geeft aan wat een belachelijke verschijning hij is. Sonto is de laatstgeborene en daardoor tevens de zwakste van het kuikenelftal. Toch groeit hij op tot haan, maar wat voor één. Kaal, een doorschijnend lijf, mismaakt: er deugt weinig aan hem. Zelfs kraaien kan hij niet, ‘haantjesgedrag’ is hem vreemd. Met veel compassie en humor beschrijft de auteur zijn leventje, tot het moment waarop Sonto eindelijk – letterlijk en figuurlijk – victorie kraait. Voor het eerst in zijn leven paart hij. Niet met een gewone kip, maar met een stuiptrekkend, net geslacht exemplaar.

Voor dit verhaal zou de schrijfster inspiratie hebben opgedaan op haar erf van de rubberplantage in Deli, Sumatra. Voor het tweede verhaal in de bundel, Droom en zonde van Mr. Adams, vond zij inspiratie op de boerderij van haar broer Sam. De moeder van Madelon Székely-Lulofs was met een aantal van haar kinderen naar Australië verhuisd; de nieuwe bestuurspost van haar echtgenoot in Nieuw-Guinea werd destijds niet als geschikt voor een gezin beschouwd. Om aan haar moeizame huwelijk te ontsnappen en afstand te nemen van de prille relatie met Lázló Székely bracht Madelon met haar twee dochters een langdurig bezoek haar familie in Australië.

De oude Mr. Adams wordt door zijn familie als een nietsnut beschouwd, die zich de hele dag overgeeft aan zondig gedroom. En dromen doet hij inderdaad. In zijn gedachten gaat hij terug naar de jaren dat hij als jonge kapitein op de Mary-Rose voer. Als het schip in een Australische baai bescherming zoekt tegen een storm, verlaat de bemanning het schip om in het binnenland goud te zoeken. Mr. Adams blijft als verantwoordelijke alleen achter, totdat ook hij de verleiding van de goudjacht niet kan weerstaan en van boord gaat. Hij vindt goud, veel zelfs, maar jaagt het er in een hoog tempo door. Het schip ligt al die tijd aan de ketting te vergaan. Dat is de oude zonde, die hem in zijn dagdromen achtervolgt.

Mijn nederlaag tegen de Chinese kok beschrijft op humoristische wijze de uiteenlopende kijk van de oosterling en de westerling op bepaalde zaken. Bovendien is het verhaal, dat zich afspeelt in een uithoek van Sumatra, representatief voor de problemen met haar keukenpersoneel op Sumatra, iets waar Madelon Székely-Lulofs vaker over schreef.
Vanwege de constant slechte levering van voedingsmiddelen stelt haar echtgenoot de ik-figuur, tot haar afgrijzen, voor een Chinese kok in dienst te nemen. Er volgt een uiteenzetting over de verstandhouding tussen de werkgeefster en haar keukenhulp, met alle voor- en nadelen van dien, waarbij de kok toch aan het langste end trekt. Er wordt er een gezocht en uiteindelijk gevonden. De onderhandelingen tussen de echtgenoot en de keukenhulp lopen echter spaak. Na één blik op zijn toekomstige werkgeefster laat hij weten niet voor een ‘mevrouw’ te willen werken.

Het verhaal De jongetjes is het langste verhaal uit de bundel. Het beschrijft met veel gevoel en inleving een dramatische gebeurtenis in de familiekring van de auteur in het Nederland ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. De weduwe Klara trekt na haar huwelijk met een weduwnaar met haar twee zoontjes, Niek en Han, en hun kinderjuffrouw in bij zijn gezin met wat oudere kinderen. De jongetjes lijken wat verloren tussen de anderen, maar groeien met behulp van hun moeder en Juffie voorspoedig op. Van die vroegere schroom blijft uiteindelijk weinig over, hun verzetsactiviteiten tijdens de oorlog zijn het bewijs hiervan. Dan worden de twee door de Duitsers opgepakt, om nooit meer huiswaarts te keren.

De drie volgende verhalen spelen zich in het naoorlogse Nederland af en zijn puur autobiografisch. De reïncarnatie van Moekeltje is het waargebeurde verhaal over een jong hondje dat, aanvankelijk zeer tegen de zin van de schrijfster in, zijn entree in haar huishouden heeft gemaakt. Bij de eerste aanblik van het beestje is zij echter verkocht en al snel zijn hond en baas hevig aan elkaar verknocht. De aandoenlijke beschrijving over het wel en wee van het dier wordt af en toe onderbroken door een soms weemoedige, soms humoristische overpeinzing over de levensfase waarin de auteur zich bevindt: ze moet haar weg tussen jeugd en ouderdom zien te vinden. Wat dat betreft kan het verhaal ook als een levensles worden opgevat.

Als de jonge Moekeltje wordt aangereden en sterft, ontdoet de schrijfster zich van alles wat aan het hondje herinnert; er rest enkel nog een hoopje in de tuin, maar ook dat zal vermoedelijk snel vergaan. Het hoopje trotseert echter alle weersomstandigheden en brengt uiteindelijk een mooie paardenbloem voort. En ook de pluizen die daaruit ontstaan, vinden weer een nieuwe bestemming!

In Zang van het leven brengt een gesprekje met een jonge verpleegster de in een Amsterdams ziekenhuis opgenomen auteur voor even terug naar haar Hongaarse jaren. Weer terug in het naoorlogse heden raakt ze ontroerd door de levenshouding van de zuster, waarin ze hoop voor de toekomst ziet.

Als ze een vriend in De palingen vraagt wat hij wil eten, krijgt de auteur tot haar ontzetting als antwoord: ‘Gestoofde paling.’ Het stropen van de palingen strookt niet met haar opvatting hoe men met dieren om dient te gaan. In de grappige beschrijving die volgt, is te lezen hoe de vis uiteindelijk toch op het menu belandt.

Aan de titel van het laatste verhaal is tevens de boektitel ontleend. Net als eerder in Moekeltje verzoent de schrijfster zich ook nu met de dood als onderdeel van het leven. In haar schooltijd joeg een vertelling tijdens de geschiedenisles, over iemand die levend begraven werd, haar angst aan. Die angst voor de dood werd verder aangewakkerd door een voorval aan boord van een schip, waarbij een bemanningslid een zeemansgraf vond.

Jaren later ebde haar angst weg, toen de schrijfster op een mooie dag in Indië geconfronteerd werd met een overleden meisje, dat langs de kant van de weg lag. Geen spoor van de aanrijding die haar dood tot gevolg had, alleen maar jeugdige schoonheid en vredige verstilling. Voor de eerste maal ziet de schrijfster hoe leven en dood bij elkaar horen en kan ze zich daarmee verzoenen. Bevrijd van haar angst gaat ze verder.

Aanvullende informatie

Ontmoeting met de dood is uitgebracht door Uitgeverij Conserve, Schoorl en telt 166 pagina’s. In de verantwoording geeft Heleen Brakel aan dat met name de oudste verhalen qua stijl, spelling en leesbaarheid aan de huidige tijd zijn aangepast. Hoesein W. Djajadiningrat maakte bij elk verhaal een illustratie. Verder schreef kleinzoon Michael het voorwoord, kleinzoon Willem-Ewoud verzorgde het nawoord. Hierin staat meer over de bijzondere herkomst van en de speurtocht naar de verhalen te lezen.
Dezelfde uitgeverij brengt in het voorjaar van 2012 het boek van Willem-Ewoud Modderman, Code: Kotjil, uit, Hierin doet hij verslag van de moeizame zoektocht naar zijn verdwenen tante Kotjil.

De special Madelon Székely-Lulofs: tumultueus of verborgen leven? biedt meer informatie over leven en werk van zowel M.H. Székely-Lulofs als haar echtgenoot L. Székely.
© 2011 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Madelon – Het verborgen leven van Madelon Székely-LulofsrecensieMadelon – Het verborgen leven van Madelon Székely-LulofsDe roman van Kester Freriks over het leven van de in Indië geboren schrijfster Madelon Székely-Lulofs (1899 – 1958) is z…
Tumult – Het levensverhaal van Madelon Székely-LulofsTumult – Het levensverhaal van Madelon Székely-LulofsHet boek Tumult – Het levensverhaal van Madelon Székely-Lulofs voert de lezers door het leven en werk van de in het voor…
L. Székely en I. Radnai: Dit altijd alleen zijn, boekverslagL. Székely en I. Radnai: Dit altijd alleen zijn, boekverslagTwee jonge Hongaren vertrekken in 1914 naar Sumatra, om daar een nieuw bestaan op te bouwen. De een redt het niet in het…
Biografie: Rascha PeperRascha Peper is een bekende Nederlandse schrijfster, die vaak net buiten het echte literaire kader valt. Niettemin zijn…
Veel overeenkomsten "The Pianist" en "Ein stück Himmel"recensieVeel overeenkomsten "The Pianist" en "Ein stück Himmel"De film “The Pianist”, gebaseerd op de memoires van de Pools Joodse pianist en componist Wladyslaw Szpilman, en de telev…

Reageer op het artikel "Ontmoeting met de dood - verhalen van M.H. Székely-Lulofs"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 08-02-2012
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Special: M.H. Székely-Lulofs
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!