InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > De rokkenjager en diens bijdehante tante
recensie

De rokkenjager en diens bijdehante tante

"De rokkenjager en diens bijdehante tante" is de titel van een bundeling bijzondere collagegedichten van Nobelprijswinnares Herta Müller. De collagegedichten getuigen van speelsheid en humor, maar ook van onderliggende gevoelens als angst en vervreemding. Het gebruik van knipsels van woorden en afbeeldingen maakt bovendien van het geheel een visuele beleving.

Herta Müller

Herta Müller (Roemenië, 1953) woont en werkt sinds 1987 in Duitsland. In 2009 ontving zij de Nobelprijs voor Literatuur. Bij uitgeverij De Geus verschenen al eerder onderstaande boeken van deze schrijfster:
  • Ademschommel
  • Vandaag was ik mezelf liever niet tegengekomen
  • Hartedier
  • De vos was de jager
  • Reizigster op eén been
  • Barrevoets in februari
  • De mens is een grote fazant
  • De essaybundel: De koning buigt, de koning moordt

Collagegedichten

Met collagegedichten wordt niet bedoeld een collage van meerdere gedichten of van gedichten van diverse schrijvers, maar het opplakken van knipsels van woorden en afbeeldingen die tezamen een gedicht vormen. Het visueel vormgeven aan taal is op zich niet nieuw; daarbij valt te denken aan de gedichten van Paul van Ostaijen (bijv. Boem Paukeslag). De manier waarop Herta Müller haar gedichten visualiseert is wel uniek. Een genre wat misschien bedrieglijk eenvoudig lijkt, maar op deze manier spelen met woorden is bepaald niet voor iedereen weggelegd.

De rokkenjager en diens bijdehante tante

In 2005 verscheen het boek "Die blassen Herren mit den Mokkatassen", een bundel collagegedichten van de schrijfster Herta Müller. De bundel is in het Nederlands vertaald door Ria van Hengel en verscheen in het voorjaar 2011 bij uitgeverij De Geus onder de titel "De rokkenjager en diens bijdehante tante". De titel is gebaseerd op een zin uit het eerste gedicht van de bundel. In de Nederlandse uitgave zijn zowel de Nederlandse vertaling als originele Duitse tekst opgenomen. En dat moest ook wel, want alleen zo krijg je een idee hoe deze collagegedichten er in beginsel uitzien.

Als Herta Müller niet schrijft aan een roman, maakt ze collagegedichten. Dit doet ze met knipsels van woorden en afbeeldingen uit kranten en tijdschriften, die ze op witte kaarten plakt. De collagegedichten doen denken aan een leesplankje voor volwassenen. Een soort aap,noot,mies van kunstzinnig gehalte, zij het dat de woorden wel degelijk zinnen vormen. En de zinnen vormen een gedicht. De unieke manier van rijmen - zomaar waar het uitkomt en dus niet per se aan het einde van de zin - zorgt voor een heel eigen ritme in de gedichten. Het ene gedicht is soms heerlijke onzin met de mogelijkheid van allerlei associaties. Bijvoorbeeld een fragment uit dit gedicht:
toen ik vertrok piepte de deur
achter mij zei martijn in
mineur wat rook die vrouw
extreem naar leem ze loopt op
antilopenschoenen met hakken
als botjes van kalkoenen


Maar aan veel andere gedichten liggen vervreemding en angst ten grondslag, b.v.:
door de klaver struinen honden met bar wazige
haren en die maken mij verdacht ze zeggen
dat ik vast al de volgende nacht met de stille watertaxi van het ene oog naar het andere ga
varen

Verbijstering en angst spelen ook een rol in het prozawerk van Herta Müller en hebben betrekking op het leven in een totalitaire staat, zoals Roemenië dat was onder het bewind van Ceausescu.

De Nederlandse vertaling reflecteert de bijzondere manier van rijmen goed; soms moest er gekozen worden voor andere rijmende woorden dan in de originele Duitse versie en soms ook pakt de vertaling anders uit vanwege het rijm: bijvoorbeeld "sogenannte Tante" is vertaald als "bijdehante tante".

Je kunt je afvragen hoe Herta Müller te werk gaat bij het creëren van haar collagegedichten. Heeft ze al een idee in haar hoofd en zoekt ze daar dan in haar knipsels woorden bij; of laat zij zich inspireren door willekeurige woorden of afbeeldingen uit haar knipsels om tot een idee/gedicht te komen. Het meest waarschijnlijke is een beetje van allebei. Het plakwerk leidt tot vondsten van woorden als nachthalskip of gezichtsbeglazing, woorden die in de context meer gevoelswaarde dan concrete betekenis hebben. Maar het is en blijft kunstzinnig. Een prachtig brokje taalplezier!
© 2011 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Herta Oberheuser, de vrouwelijke nazi-arts en haar misdadenHerta Oberheuser, de vrouwelijke nazi-arts en haar misdadenHerta Oberheuser was een van de weinige vrouwelijke kampartsen in het Derde Rijk. De medische wereld was toen immers voo…
Herta Bothe, de sadiste van Stutthof en haar wrede misdadenHerta Bothe, de sadiste van Stutthof en haar wrede misdadenSS-Aufseherin Herta Bothe. De naam doet misschien niet meteen een belletje rinkelen. Maar wie in de concentratiekampen S…
Herta Müller, Nobelprijs WinnaresIn 2009 won Herta Müller de Nobelprijs voor Literatuur. Ze is afkomstig uit de Duits-sprekende streek van Roemenië en he…
Verzetsvrouw Hebe KohlbruggeVerzetsvrouw Hebe KohlbruggeTijdens de Tweede Wereldoorlog waren veel vrouwen actief in het verzet. De meesten werkten als koerierster en brachten i…
Roemenië en de Roemenen: kennismakingsquizRoemenië en de Roemenen: kennismakingsquizRoemenië en de Roemenen (die in 2014 'naar Nederland kwamen...'): wat weten we van dit Oost-Europese land en zijn bewone…

Reageer op het artikel "De rokkenjager en diens bijdehante tante"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 10-06-2011
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!