InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > De Schopenhauer kuur, een roman van Irvin D. Yalom
recensie

De Schopenhauer kuur, een roman van Irvin D. Yalom

"De Schopenhauer-kuur" is een uiterst leesbare roman van schrijver en psychiater Irvin D. Yalom. In de roman "De Schopenhauer-kuur" zijn de ontwikkelingen van deelnemers aan een therapiegroep voor hulp bij relationele problemen verweven met het verhaal over leven en werk van de filosoof Arthur Schopenhauer.

Irvin D. Yalom

Irvin D. Yalom is één van de beroemdste psychiaters ter wereld. Onder psychotherapeuten, psychologen en psychiaters werd hij bekend met zijn Standaardwerk Theory and Practice of Group Psychotherapie (1975). Zijn tweede standaardwerk "Existential Psychotherapy" verscheen vijf jaar later. Maar Yalom schreef ook romans: o.a. Nietzches tranen en De Schopenhauer kuur. Een vertaling van dit laatste boek verscheen bij uitgeverij Balans (6e druk, april 2008).

De Schopenhauer-kuur

Het is een vaststaand gegeven dat de dood uiteindelijk zal overwinnen. Toch is het moeilijk om je ervan bewust te zijn dat je sterven gaat, als de dood op het toneel verschijnt. Julius - de hoofdpersoon van de Roman De Schopenhauer-kuur - krijgt te horen dat hij tengevolge van een melanoom hoogstens nog één goed jaar te leven heeft. Na de eerste paniekaanvallen begint Julius over de invulling van dit restantje toekomst na te denken. Na het herlezen van een boek van Nietzsche "Zarathoestra" , komt hij tot de conclusie dat hij wil doorgaan met leven zoals hij het in de voorgaande jaren heeft gedaan. Hij was therapeut met hart en ziel, maar had soms ook twijfels over de effectiviteit van zijn therapie. Aan de andere kant weet hij ook dat hij in veel gevallen zijn patiënten wel iets waardevols te bieden had.

Julius gaat op zoek in zijn kaartenbak en stuit daarbij op een ex-patiënt, Philip Slate, een sex-verslaafde, die hij nooit van zijn stoornis heeft kunnen afhelpen. Hij zoekt contact met deze Slate. Tot zijn stomme verbazing is Slate werkzaam als klinisch filosoof, maar om het tot counseler te brengen heeft hij nog 200 uren professionele supervisie nodig. Na het overwinnen van een aantal barrières komen de mannen overeen dat Slate zich voor het verkrijgen van deze supervisie eerst verplicht om zitting te nemen in de therapiegroep van Julius. Slate stelt dat hij zichzelf heeft genezen van zijn sexverslaving door zich toe te leggen op de filosofie en met name de filosofie van Arthur Schopenhauer. (Ook Schopenhauer was in zijn jonge jaren sexueel zeer actief, zo niet gedreven door driften; hij schreef een verhandeling over sexuele hartstocht). Met deze zelfhulp is hij echter op een ijzige, eenzame hoogte beland, waar er geen warmte is, geen relaties en praktisch geen menselijke contacten. De basisgedachte van deze filosofie is dat buitensporige gehechtheid, hetzij aan materiële goederen, hetzij aan een medemens, of aan de idee van een Ik, de voornaamste oorzaak van het menselijk lijden is.

Het boek gaat er in wezen ook over, hoe een bepaalde filosofie je tot leidraad kan zijn en tot troost, maar ook over hoe je daardoor jezelf sociaal kunt uitsluiten. Ook Schopenhauer zelf betaalde deze prijs van het isolement en ook hem moet dat niet licht gevallen zijn. Bovendien lijkt het boek een verwijzing te herbergen dat zelfhulp bij psychische storingen niet altijd ten volle tot de gewenste resultaten leidt. Slate herkent zich in Schopenhauer, zeker wat de afkeer van andere mensen betreft ("tweevoeters", aldus Schopenhauer) en ziet in hem de ideale therapeut. Julius maakt hem echter duidelijk dat een goede psychotherapeut nooit zijn beroep kan uitoefenen wanneer hij niet zelf over een scala aan ervaringen met menselijke relaties beschikt. En daar ligt de uitdaging: Philip tot mens maken.

In de therapiegroep waarin Philip terechtkomt, zit ook een vrouw, Pam. Pam heeft in het verleden een zeer slechte ervaring met Philip doorstaan en haar woede hierover is nog altijd heftig aanwezig. Dit gegeven onder andere zorgt voor vuurwerk in de groep. We zien hoe alle deelnemers aan de therapiegroep zich steeds meer in de goede richting ontwikkelen en voortgang maken in het proces. Julius beleeft een intens genoegen hieraan. Maar de tijd dringt, gezien zijn gezondheid.

Bepaald geen lichte kost. Toch ligt "De Schopenhauer-kuur" niet zwaar op de maag. Ook al zou je niets van filosofie of psychotherapie afweten, blijft dit boek heel leesbaar. Sterker nog, het is zo geschreven dat je je op enig moment bij de groep betrokken gaat voelen en meegeniet van hun individuele leermomenten. Alle deelnemers hebben problemen op het relationele vlak en dat is in het dagelijks leven helaas bijna nooit een ver van je bed show.

Als rode draad door het boek loopt de biografie van Arthur Schopenhauer, waarin veel duidelijk wordt gemaakt over de kern van zijn filosofie.

Schopenhauer

Arthur Schopenhauer (1788-1860) was een Duitse filosoof met een uitgesproken pessimistische wereldhouding. Hij was de zoon van Heinrich en Johanna Schopenhauer. Wat zijn vader betreft was Arthur voorbestemd om later tot hoofd van het Schopenhauer Handelshuis te worden. Zijn zus Adèle was voorbestemd on haar leven in dienst te stellen van haar moeder. Het was geen gelukkig gezin. Vader Schopenhauer pleegde zelfmoord, toen Arthur 16 jaar oud was. Een hele opluchting voor Johanna, die daarna zo snel mogelijk naar Weimar vertrok om daar haar eigen literaire salon te openen. Ze schreef een aantal romantische bestsellers en er ontstond een hechte vriendschap met o.a. Goethe.

Door toedoen van zijn moeder kwam voor Arthur de weg vrij om filosofie te gaan studeren in plaats van koopman te worden . De verhouding tussen Arthur en zijn moeder, die feitelijk de belangrijkste vrouw in zijn leven was, was kwellend en ambivalent. Het kwam zelfs zover dat moeder en zoon elkaar de laatste 25 jaar van Johanna's leven niet meer zagen. De relatie met zijn ouders, maar ook de eigen karaktertrekken van Arthur lagen ten grondslag aan zijn verregaande mensenhaat en zijn grenzenloos pessimisme. Arthur heeft wel relaties met vrouwen, maar tot een innige liefdesrelatie komt het niet.

Pessimisme als levenswijze

Het magnum opus van Schopenhauer is "De wereld als wil en voorstelling". In dit veelomvattende werk zet Schopenhauer de condition humaine neer in al zijn grauwheid: de dood, het isolement, de zinloosheid van het leven en het lijden, onverbrekelijk verbonden met het bestaan. Het was de wens van Schopenhauer dat men hem tot in lengte van dagen zou herinneren vanwege dit werk. Op latere leeftijd werd dit hoofdwerk uitgebreid met een tweedelig werk getiteld "Parerga en Paralipomena" (aanvullingen en toevoegingen).

Volgens Schopenhauer is de mens nooit gelukkig, maar streeft hij zijn hele leven naar iets waarvan hij denkt dat het hem gelukkig kan maken. Geluk is niet meer dan een kortstondige verzadiging van een behoefte, die onmiddellijk wordt gevolgd door verveling. Om die verveling te ontvluchten, worden we opnieuw in beweging gebracht. Het allerergste van die verveling is dat - omdat er geen afleiding is - onaangename waarheden met betrekking tot het leven de kop opsteken: onze eigen onbeduidendheid, de zinloosheid van ons bestaan, de onverbiddellijke gang naar aftakeling en dood. Dit is bijna een kwestie van de kip en het ei. Trek je deze conclusie en word je daarvan ongelukkig; of ben je ongelukkig en kom je daardoor tot deze conclusie.

De visie van Schopenhauer op intermenselijke betrekkingen is die van een misantroop. In de fabel van het stekelvarken - een bekende passage uit Schopenhauers werk - staat te lezen dat de behoefte van de mensen aan gezelschap stoelt op leegte en eentonigheid van hun bestaan, hen daardoor bijeen drijft, maar dat hun talloze onplezierige en weerzinwekkende eigenschappen hen weer net zo hard uit elkaar jagen.
© 2010 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Schopenhauer over liefde en gelukSchopenhauer over liefde en gelukDe zoektocht naar liefde is voor de meeste mensen het belangrijkste in het leven. Ook voor Arthur Schopenhauer (°1788 Da…
Gelukkig in 22 regels volgens Arthur SchopenhauerGelukkig in 22 regels volgens Arthur SchopenhauerVolgens de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer was het eigenlijk volstrekt onmogelijk om gelukkig te worden. Het leven i…
Het dier vergist zich nooit volgens SchopenhauerDe 19e eeuwse filosoof Arthur Schopenhauer (1788-1860) staat erom bekend een van de eerste voorvechters voor de rechten…
Filosoof Arthur Schopenhauer en de kunst om gelukkig te zijnFilosoof Arthur Schopenhauer en de kunst om gelukkig te zijnArthur Schopenhauer (1788 1860) was een Duitse filosoof die een uitermate pessimistische wereldbeschouwing had. Dit pe…
Over het subject in de filosofie van SchopenhauerIn dit artikel wordt het begrip 'subject' onderzocht zoals dat in Schopenhauers bekendste boek 'Die Welt als Wille und V…

Reageer op het artikel "De Schopenhauer kuur, een roman van Irvin D. Yalom"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Laatste update: 19-03-2011
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!