InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > De mensen die God vergat, boekbeschouwing
recensie

De mensen die God vergat, boekbeschouwing

De mensen die God vergat, boekbeschouwing Het werk van de van oorsprong Egyptische auteur Albert Cossery, die overigens uitsluitend in het Frans publiceerde, is een lofzang op de ledigheid. De luiheid wordt gecultiveerd en de slaap speelt een belangrijke rol in zijn verhalen en romans. Maar ze dienen wel een hoger doel. Want, zoals de auteur zelf aangaf: “een luie domkop blijft een domkop”.

Boekgegevens

Albert Cossery: De mensen die God vergat – verhalen
Oorspronkelijke titel: Les Hommes oubliés de Dieu
Uitgegeven door Coppens & Frenks, Amsterdam 2010
Vertaling uit het Frans en nawoord door Mirjam de Veth
120 pagina’s, ISBN 978 90 71127 809

Inhoud van het boek

  • De wraak van de postbode
  • Het meisje en de hasjroker
  • De kapper heeft zijn vrouw vermoord
  • Het gevaar van fantasie
  • Wie honger heeft droomt alleen van brood
  • Nawoord

Samenvatting van de verhalen

Het eerste verhaal – De wraak van de postbode – schetst een tafereel waarin de luie strijker Hanafi uit zijn lethargische slaap gewekt wordt door de schriele postbode Zuba. Zuba ligt niet goed in de arme wijk, het is verdacht dat hij kan lezen en schrijven en zijn verschijning wijkt associaties met het gezag op. De bewoners bejegenen hem daarom vijandig en doen er alles aan hem te verjagen, maar de postbode weet niet van wijken. Vastberaden probeert hij Hanafi ervan te overtuigen een aangetekende brief aan te nemen, die Zuba hem dan uiteindelijk moet voorlezen.

Volgens het schrijven heeft Hanafi een huurachterstand, waardoor er binnen vierentwintig uur beslag op zijn bedrijfje kan worden gelegd. Het wordt de aanleiding voor een discussie tussen de postbode en de strijker, waarbij Zuba zijn geestelijke overwicht in de strijd gooit. Als postbode kent hij immers ieders geheimen, hij leest alle brieven, vermaakt zich er kostelijk mee en speelt nu zijn troeven uit.
Hij vertrouwt Hanafi toe, dat hij de wijk trouw is gebleven vanwege een zelf opgelegde missie. Hij, Zuba, heeft zich voorgenomen de bewoners te vernieuwen en van hun lamlendigheid te verlossen.

Met zijn gewiekstheid en zijn overtuigingskracht overdondert Zuba de strijker volledig; die laatste heeft helemaal geen zin om na te denken over de gevolgen van hetgeen de postbode hem meedeelt.
Aan het slot van het verhaal is Zuba boven zichzelf uitgestegen, Hanafi geeft zich weer over aan de slaap en de wijk…, die ligt er weer net zo bij als voorheen. Wie heeft er nu aan het langste eind getrokken?

Het meisje en de hasjroker is een loom verhaal waarin de seksuele relatie tussen een jong meisje en een verslaafde man beschreven wordt. Zij heeft zich min of meer aan hem opgedrongen en kan zich niet meer van hem losmaken. Het eindigt ermee dat de man zich overgeeft aan zijn dromen, terwijl het meisje zich voorneemt voor hem te zorgen.

In De kapper heeft zijn vrouw vermoord zijn blikslager Sjaktur en gendarme Gulusj de hoofdpersonen. De blikslager breekt zich het hoofd over de vraag waarom de straatkapper zijn vrouw vermoord heeft; een complexe kwestie in zijn optiek.
Dan komt zijn zoontje Sjaktur ophalen; het kind heeft een bosje klaver bij zich. Hij heeft voer gekocht, misschien dat zijn vader dan een schaap voor het aanstaande feest kan kopen. Sjaktur legt uit dat ze daar te arm voor zijn, God heeft hen vergeten. Het kind barst in huilen uit. Het raakt de vader diep, die voor het eerst in zijn leven gaat nadenken over de zin van hun bestaan.
Het is het citaat uit dit verhaal, waaraan de verhalenbundel zijn titel ontleent.

Even later betreedt de gendarme de werkplaats van de blikslager. De avond ervoor heeft hij een werkonderbreking van een stel straatvegers met geweld de kop in weten te drukken. Nu wil hij zich opnieuw laten gelden, en vertelt de blikslager op intimiderende wijze over de gebeurtenissen van de vorige avond.

Dan breekt Sjaktur zich hier ook het hoofd over. Hij brengt de moord van de kapper en de werkonderbreking van de straatvegers met elkaar in verband, zo bekent hij aan een buurtbewoner, die hij naar het motief van de moord op de kappersvrouw vraagt. Beide daden komen voort uit verlangen van de arme massa naar daadkracht. De huilbui van zijn zoontje heeft hem de ogen geopend. Sjaktur zelf heeft zich door zijn armoede laten verstikken, zijn kind zal het echter niet zo ver laten komen en wellicht meer van het leven maken.

Het gevaar van fantasie verhaalt op absurdistische wijze over een bedelaarsschool in een wijk, die zwaar door armoede is getroffen. Het realistische schoolhoofd Abu Sjawali leert zijn leerlingen hoe ze zich als bedelaars dienen te presenteren: vuil, gehuld in lompen en met bloederige wonden. Zijn intellectuele tegenstander Tewfiek Gadd staat een meer filosofische benadering voor ogen, waarbij de bedelaartjes in plaats van medelijden en afschuw sympathie moeten opwekken met mooie kleding en charmante maniertjes.

Een aantal leerlingen lijkt zich al tot de nieuwe aanpak te hebben bekeerd; de hoogste tijd voor Abu Sjawali om in actie te komen en met zijn tegenstander in gesprek te gaan. In de nacht gaat hij op weg naar de hut van Gadd, in de zekerheid dat die naar buiten komt voor een latrinebezoek. Als enige in de krottenwijk bezoekt Gadd, geplaagd door aanvallen van diarree, het openbare toilet.

Als Gadd naar buiten komt, wijst Abu Sjawali hem op het gevaar van fantasie en het belang van realisme. Hiermee overvalt hij zijn tegenstander, die in een opwelling zomaar wat ideetjes geopperd blijkt te hebben; het had wel iets schilderachtigs...
Dan sprint Gadd naar de latrine, hij redt het niet langer met zijn buikkrampen. Daar ligt de toekomst… althans voorlopig.

Wie honger heeft droomt alleen van brood is niet alleen de titel, maar ook een uitspraak die in dit laatste, surrealistische verhaal van de bundel wordt gedaan.
De setting is een door maanlicht beschenen straat, met als hoofdpersoon de oudere (gewezen) acteur Sajjid Karam. Hij slaat de straat gade vanuit zijn raam en ergert zich aan het buitenissige gedrag van een jonge student. Sajjid Karam vat dit op als een provocatie, hij beschouwt zichzelf als de enige in de buurt die recht heeft op origineel gedrag. Nu voelt het of hem langzaam maar zeker zijn bestaansrecht wordt ontnomen.

Sajjid Karam denkt terug aan zijn onstuimige jeugdjaren, en dan ineens valt hem – onder invloed van het niets ontziende maanlicht – het werkelijke karakter van de straat op. Na jaren is Sajjid niet langer een acteur, die enkel met zichzelf bezig is en met toneeltrucjes, maar een toeschouwer die zijn trieste, ontredderde omgeving in alle oprechtheid aanschouwt. En in die context draagt hij zijn medemensen een warm hart toe.

Nu pas krijgt hij ook oog voor de ellendige toestand van zijn jonge vriendin Raja, die erg ziek is. Zij is eerlijk en oprecht, niet alleen in haar liefde voor Sajjid Karam, maar in alles. Toen hij in een vlaag van arrogantie zijn werk in de steek liet, was zij het die voor hen beiden de kost verdiende. Raja is de enige realiteit in het verder gedagdroomde leven van Sajjid. Haar gedrag toont hem dat niet zijn grootse dromen, maar alleen oprechte opofferingen de wereld kunnen veranderen.

Om de stervende Raja te ontzien, moet Sajjid kostwinnaar worden. Zij wijst dit af, hij heeft grootse dingen te doen. Sajjid laat haar echter weten dat de wereld daar echter geen behoefte aan heeft. 'De mensen hebben honger, Raja, en wie honger heeft droomt alleen van brood. De rest is flauwekul.'

Iets van de nieuwe inzichten van Sajjid straalt af op de buurt, die in het ochtendgloren herboren lijkt: '…die het leven niet langer accepteerde zoals het was, maar het wilde beheersen en het gedurfder en mooier wilde maken.'

Albert Cossery

Het leven van Cossery valt deels samen met dat van zijn karakters. Hij werd in 1913 in Cairo geboren als jongste van een familie in goeden doen, die zich vooral niet al te druk maakte. Werken was geen noodzaak, carrière maken was al helemaal niet aan de orde. Lezen en literatuur speelden een grote rol in het dagelijkse gezinsleven. Thuis werd Arabisch gesproken, de verdere oriëntatie was Frans. De naam Cossery is dan ook de Franse versie van de oorspronkelijke familienaam Kusairi.
Franstalig onderwijs bereidde de jonge Albert voor op een studie halverwege de jaren dertig in Parijs. Van studeren kwam in het mondaine Parijs echter weinig terecht, zodat zijn vader hem sommeerde in 1938 terug te keren naar Cairo, waar Albert zijn eerste verhalen publiceerde en waarmee zijn jongensdroom in vervulling ging.

De verhalenbundel werd in 1941 in deze stad gepubliceerd, en wel gelijktijdig in het Frans, Engels en Arabisch. In 1944 verscheen – eveneens in Cairo – de eerste roman van Cossery: La maison de la mort certaine, Het huis van de wisse dood.
De kracht van De mensen die God vergat wordt internationaal opgemerkt; in de Verenigde Staten wordt het boek uitgebracht op voorspraak van de auteur Henry Miller, in Frankrijk wordt het mede door een aanbeveling van Albert Camus in 1946 uitgegeven.

Na wat omzwervingen is Cossery in 1945 vanuit Cairo, zoals zal blijken definitief, vertrokken naar Parijs. Hij schreef er al zijn latere werk. Desondanks zag Cossery zichzelf als een Egyptische schrijver, die zich uitdrukt in het Frans.
In Egypte zelf werd zijn werk echter minder gewaardeerd, deels vanwege het Frans, deels omdat men het niet eens was met de wijze waarop het leven in Egypte werd beschreven: de nadruk lag teveel op de negatieve kanten van de maatschappij.

Cossery was er (opnieuw) uitstekend op zijn plek in het mondaine, kunstzinnige milieu van die tijd. Al snel nam hij zijn intrek in een hotelkamer in Saint-Germain-des-Prés, waar hij nooit meer weg zou gaan. Vanwege zijn beperkte woonruimte bleven zijn bezittingen schaars, alles binnen handbereik. Zijn levenswijze van onthechting – de consumptiemaatschappij ging aan Cossery voorbij – leverde hem eenzelfde mate van vrijheid en ongebondenheid op, die hij zijn personages toekende. Ambitie was hem vreemd, van het leven genieten zijn credo.

De auteur sliep lang uit, kleedde zich met zorg en begon de dag dan buitenshuis. Zijn werktempo lag al net zo laag, waardoor zijn literaire oeuvre beperkt van omvang is gebleven. Nog zeven romans verschenen er na de eerste verhalenbundel, genoeg om van te leven. Verder schreef Cossery een aantal filmscenario’s en werd zijn werk verfilmd. Overigens was ook het leven van Cossery zelf aanleiding voor verschillende films over hem.

In 1990 ontving Cossery de Grand Prix de la Francophonie van de Académie Française voor zijn gehele werk. De laatste roman verscheen in 1999. Cossery, de Voltaire van de Nijl zoals zijn bijnaam vanwege zijn ironie luidde, overleed in 2008 op 94-jarige leeftijd in Parijs en werd begraven op Montparnasse.

Thematiek en kenmerken in het werk van Cossery

De eerste verhalen zijn direct al exemplarisch voor het verdere oeuvre. De thematiek van woede en verzet tegen de bureaucratie en overheid, een alles overheersende, afstompende armoede, de fascinatie voor de vergetelheid van de slaap en de voorliefde voor ledigheid; deze onderwerpen keren steeds terug en worden op absurdistisch-spottende, haast surrealistische wijze beschreven. De achtergrond waartegen dit alles zich afspeelt is onmiskenbaar Cairo. Types die aan Cossery zelf doen denken bevolken zijn romans, zoals bijvoorbeeld de gesjeesde acteur in het laatste verhaal van De mensen die God vergat.

De vergetelheid van de slaap en de hasjiesj zijn – hoe vreemd het moge klinken – een vorm van rebellie en verzet tegen de gevestigde orde: wie slaapt doet niet mee. Slaap is tevens een manier om de grauwe werkelijkheid van alledag te ontvluchten en te dromen van een beter bestaan. Iets wat zeker besteed is aan de armen die het werk van Cossery bevolken. Niet door God, maar door de maatschappij, zijn zij vergeten. De enige manieren om hiermee om te gaan, zijn humor en spot.
Vrouwen – Cossery versleet er heel wat – worden als ze eenmaal getrouwd zijn als stereotiep onsympathiek afgeschilderd. Jonge meisjes en prostituees daarentegen vertegenwoordigen vrijheid en ongebondenheid.

Cossery schrijft weliswaar in het Frans, zijn gedachtegoed en woordkeus zijn overduidelijk ontleend aan het Arabisch, wat letterlijk terug te vinden is in bijvoorbeeld begroetingen en vervloekingen, en verder in de personages, verhalen en beschrijvingen.

In Nederland uitgebrachte romans

Voor wie zich verder in het universum van Cossery wil verdiepen, zijn in het Nederlands de volgende romans verschenen:

De trotse bedelaars, Meulenhoff 1987
Een roman die zich afspeelt in revolutionaire kringen in Cairo, waarbij de romanfiguren bewust voor de vrijheid van het bedelaarsbestaan hebben gekozen. De moord op een prostituee zorgt voor de nodige beroering.

De luiaards in de vruchtbare vallei, Coppens & Frenks 1997
Deze roman beschrijft de uitzonderlijke luiheid van een Egyptische familie.

Het huis van de wisse dood, Coppens & Frenks 2006
In een huis dat op instorten staat, slaan de bewoners zich – met al hun hebbelijkheden en karakterverschillen – zo goed en zo kwaad als het gaat door het leven. De roman biedt even een sprankje hoop op een ander bestaan, maar eindigt met berusting in het lot.
© 2010 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Lui zijn, echt (geen) zonde!Lui zijn wordt als een slechte eigenschap gezien, het is zelfs één van de zeven zonden, maar is lui zijn nou echt zo sle…
recensieWie is Herman Brusselmans en waarom? – Ed van EedenIn oktober 1997 werd Herman Brusselmans veertig jaar. Ter ere van die verjaardag verscheen het boek 'Wie is Herman Bruss…
De verhalenbundel van Nescio (1882-1961)De verhalenbundel van Nescio (1882-1961)De schrijver Nescio, pseudoniem van de zakenman J. H. F. Grönloh, schreef een verhalenbundel die, na een aarzelend begin…
Maanden, dagen en cijfers in het FransMaanden, dagen en cijfers in het FransIk leer op school verschillende woorden in het Frans, als jullie nog niet zo goed Frans kunnen, dan wil ik jullie hierdo…
Goedkoop vliegen naar de Emiraten met RAK AirwaysGoedkoop vliegen naar de Emiraten met RAK AirwaysDe Verenigde Arabische Emiraten winnen aan populariteit. Dit zowel vanwege de toename van het toerisme als ook vanwege d…

Reageer op het artikel "De mensen die God vergat, boekbeschouwing"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 21-03-2011
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!