InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton, boekverslag
recensie

Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton, boekverslag

Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton, boekverslag De briefwisseling met haar echtgenoot en haar dagboekaantekeningen vormen de basis voor een boekuitgave over de periode dat Mary Brückel-Beiten geïnterneerd was in een vrouwenkamp in het door de Japanners bezette Nederlands-Indië.

Besproken boek

Aan de zus van Anton – Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 – 1945

Mary Brückel-Beiten, bezorgd door Mariska Heijmans-van Bruggen met een inleiding van Esther Captain en een voorwoord van Lex Brückel jr.; Walburg Pers, 2004 (Indische bibliotheek).

Mary Brückel-Beiten (1904 – 1992)

Mary Brückel-Beiten, geboren in voormalig Nederlands-Indië – nu Indonesië – en daar opgegroeid, trouwde in 1935 met de Nederlandse bestuursambtenaar Lex Brückel. Zijn werk bracht het paar naar Celebes (nu Sulawesi).

Tijdens de bezetting door de Japanners werden de gezinsleden in januari 1942 geïnterneerd in burgerkampen; Mary samen met haar twee zoons in een vrouwenkamp, haar echtgenoot in een mannen- en jongenskamp. De internering duurde langer dan die in andere delen van Indonesië, omdat de Japanners hier als eerste landden. Voor Mary – als Indo-Europese vrouw – deed zich in juli 1942 de mogelijkheid voor het kamp te verlaten met toestemming van de bezetters. Zij weigerde echter en bleef; zelf maakte zij geen onderscheid tussen Nederlandse en Indo-Europese vrouwen.

Over de boekuitgave

Het mannen- en vrouwenkamp lagen op Noord-Celebes niet ver van elkaar, waardoor het echtpaar met behulp van tussenpersonen een – door de bezetter verboden – briefwisseling kon voeren. Die briefwisseling, dagboekaantekeningen (het bijhouden van een dagboek was eveneens een verboden activiteit) en tekeningen uit het bezit van zijn moeder kwamen in handen van zoon Lex Brückel jr., die de brieven en het dagboek, opgetekend in vier schriften, ter beschikking aan het NIOD (de tekeningen gingen naar het Museon in Den Haag). Bij de boekuitgave zijn wat kunstgrepen toegepast om er een leesbaar logisch en chronologisch verhaal van te maken, waarbij briefwisseling en dagboekfragmenten elkaar afwisselen. Om die reden is er ook een selectie gemaakt uit de het brief- en dagboekmateriaal.

De biografische inleiding over de persoon Mary Brückel-Beiten komt uit de pen van Esther Captain (VU Amsterdam en Stichting Het Indisch Huis). De historische en wetenschappelijke verantwoording van het boek is geschreven door Mariska Heijmans-van Bruggen (NIOD); beide dames vormden de redactie. De opdracht en het voorwoord in het boek zijn van Lex Brückel jr.; hij draagt het boek op aan zijn oud-kampgenoten en aan zijn ouders.

Verder bevat het boek de opgenomen voetnoten, een literatuurlijst, een woordverklaring van het Maleis en een kort cv van beide redacteuren. Tussen de teksten zijn heel wat pagina’s met zwart-wit illustraties afgedrukt: tekeningen die destijds gemaakt zijn door Molly Kooijmans-Roukens, een kampgenote van Mary Brückel. Deze tekeningen waren al eerder te zien, toen in 1972 het boek Nederlandse vrouwen in een Japans interneringskamp in woord en beeld werd uitgegeven. Ze werden door Mary Brückel-Beiten van tekst voorzien, met de bedoeling voor de jongere generaties zichtbaar te maken wat zich tijdens de internering had afgespeeld. Kampdagboek en tekeningen vormden tevens de basis voor een film.

Titelverklaring

Het schrijven van brieven was zeker niet zonder risico. Daarom drukt Mary’s echtgenoot haar op het hart nooit namen in haar brieven te noemen. Hij zal zijn brieven richten ‘Aan de zus van Anton’ (Anton Beiten was de oudste broer van Mary Brückel-Beiten), zij moet haar brieven sturen naar ‘de broer van Han’ (de roepnaam van de jongere broer van Alexander Brückel). Om ontdekking van hun correspondentie te voorkomen, waarschuwde Lex Mary zijn brieven na het lezen te verbranden; hij zou dat op zijn beurt met haar brieven doen.

Mary bewaarde zijn brieven echter, ondanks de verschrikkelijke gevolgen die ontdekking ervan door de Japanners met zich mee zou brengen. Zelf beschrijft ze immers in haar dagboek de mishandeling en gevangenisstraf van een kampgenote, die er door de Japanners van beschuldigd werd een correspondentie met haar echtgenoot te voeren. Door haar eigengereidheid zijn er meer brieven van Lex dan van Mary bewaard gebleven en dus gepubliceerd.

Inhoud: het vrouwenkamp in Tomohon

De eerste tekst is een dagboekaantekening van Mary, gedateerd 1 mei 1942. Hierin beschrijft zij het transport van de familie, op weg naar de interneringskampen. Op 8 mei worden zij en haar echtgenoot van elkaar gescheiden; hij gaat naar het mannenkamp Teling, zij gaat met haar twee zoontjes naar het vrouwenkamp in Tomohon. Uit wat volgt, een brief van Lex gedateerd 14 juni 1942, is op te maken dat hij een eerste brief op 1 juni naar Mary heeft gestuurd, die vermoedelijk ook bijna door de Japanners onderschept. Gelukkig heeft hij die dag wel haar eerste brief ontvangen.

Net als in veel van zijn brieven die volgen, maant Lex zijn echtgenote vooral aan haar kinderen en aan zichzelf te denken en niet onnodig geld uit te geven; hij kent haar vrijgevigheid ten opzichte van anderen immers. Ook hoopt hij op een vorm van onderwijs voor zijn twee zoontjes. Zelf begint hij aan lessen Latijn, later worden dat lessen Engels en Frans. Mary – haar echtgenoot noemt haar Marietje in zijn brieven – is, naast de zorg zich overeind te houden onder de zware omstandigheden in het kamp, vaak betrokken bij het organiseren van vieringen, activiteiten en voordrachten. Ze verzwakt in hoog tempo door de ontberingen.

In de briefwisseling informeert het echtpaar elkaar over prijzen van schaarse goederen, in hoeverre strafmaatregelen, ziekte en overlijden henzelf of wederzijdse bekenden treffen, de zorg om de kinderen en, waar mogelijk, de stand van zaken in de oorlogsvoering. Beiden beschrijven verder de omstandigheden in het kamp, het gebrek aan ruimte en het zware corvee dat ze moeten verrichten. Rond de jaarwisseling 1942 – 1943 zijn met name het gebrek aan voedsel en haar verslechterende gezondheid onderwerp van Mary’s dagboekaantekeningen. Door de enorme prijsstijgingen ontstaat geldgebrek.

Begin 1943 ontvangt Mary een brief van Lex waarin hij zijn plannen voor de toekomst, na de bevrijding, ontvouwt. Hij wil het binnenlands bestuur verruilen voor een baan in het onderwijs in een grote plaats, maar beseft dat zij als leraarsvrouw minder in de gelegenheid zal zijn sociaal werk te verrichten. Maar zoals Lex het voor zich ziet, zal Mary dan haar handen vol hebben aan het runnen van het huishouden en de organisatie van het gezinsleven.

Het vrouwenkamp in Airmadidi

In maart 1944 worden de bewoners van het vrouwenkamp verplaatst naar Airmadidi. Zo mogelijk zijn ze daar nog slechter af op het vervuilde en verwaarloosde terrein. De huisvesting is er vreselijk benauwd en uitermate slecht. De bewoners leggen zelf tuintjes aan, om nog iets van voedsel te kunnen telen. De slechte omstandigheden eisen hun tol en tal van ziektes breken uit, voor velen met de dood als gevolg. Omdat het vrouwenkamp nu ver van het mannenkamp ligt, is corresponderen via tussenpersonen niet langer mogelijk. Het boek bestaat op dit punt alleen nog uit dagboekaantekeningen. In juli 1944 gooit de Japanse kampcommandant de hele kamporganisatie en -bebouwing om en loopt het kampleven nog verder in het honderd.

Op 7 september 1944 maakt Mary in haar dagboek melding van de eerste bommen die de Amerikanen afwerpen en hun vliegtuigen die boven het kamp zijn waar te nemen. Ook de omgeving van het kamp wordt beschoten; gelukkig zonder ernstige gevolgen voor de geïnterneerden. Het mannenkamp wordt wel meermaals getroffen; er vallen vele doden en gewonden.

De honger wordt steeds nijpender. Mary heeft een taak in de tuin, ze verzorgt de geiten en de varkens in hun vreselijk smerige hokken. Eind mei 1945 komt ze te werken in de stook- en keukenploeg. Het werk is zwaar, maar levert haar iets meer eten op.

Bevrijd

Dan ineens is er die aantekening, gedateerd op 25 augustus 1945, waarin kampcommandant Yamada de kampbewoonsters vertelt dat de oorlog is afgelopen en dat de Japanners Indië gaan verlaten. Mary schrijft: ‘Wij vrij. Wij huilen en lachen. Yamada doet ons dit verhaal in onderbroek, al tandenpoetsende en grijnzende.’

Eindelijk, na anderhalf jaar, kunnen Mary en Lex weer brieven naar elkaar sturen en denken aan een weerzien. Op 2 september 1945 schrijft Mary hierover in haar dagboek dat de kinderen hun vaders niet meer herkennen, vrouwen hun mannen niet en omgekeerd. Na zijn eerste bezoek sinds het aflopen van de oorlog aan het vrouwenkamp schrijft Lex zijn vrouw een briefje en stuurt hij een ontroerende afscheidsbrief die hij eerder, in april dat jaar schreef, mee. Het boek eindigt met een dagboekaantekening, gedateerd 16 september 1945. Het gezin is meegenomen door Australische officieren, het wordt opgevangen in een Australisch tentenkamp.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tong Tong Fair brengt Indonesië dichtbijTong Tong Fair brengt Indonesië dichtbijTong Tong Fair is de huidige naam voor het grootste, jaarlijks in Den Haag gehouden, Indonesische festival in ons land.…
Variaties op de Bloody MaryVariaties op de Bloody MaryDe Bloody Mary is een van de bekendste cocktails die er bestaat. Maar kent u ook de volgende variaties op dit drankje al…
Anton Geesink, Judoka, 1953-2010Toen in 1961 Anton Geesink als eerste niet-Japanner wereldkampioen Judo in de open klasse werd. Vele japanners zagen tot…
Anton Pieck: De trots van de EftelingDe Efteling heeft haar bestaan aan hem te danken. Na zijn pensioen gaf hij het stokje succesvol over aan Ton van de Ven.…
recensieHarry Mulisch, De AanslagDe Aanslag is geschreven door Harry Mulisch, zijn 7e roman. Het boek bevat 254 bladzijdes en de eerste druk was in septe…
Bronnen en referenties
  • Aan de zus van Anton – Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 – 1945; Mary Brückel-Beiten, Walburg Pers, Zutphen 2004.

Reageer op het artikel "Mary Brückel-Beiten: Aan de zus van Anton, boekverslag"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 23-04-2016
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Special: Indische keuken en kampperiode
Bronnen en referenties: 1
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!