InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Boekrecensie: Dansen in een dode stad - Daniëlle van den Bos
recensie

Boekrecensie: Dansen in een dode stad - Daniëlle van den Bos

Boekrecensie: Dansen in een dode stad - Daniëlle van den Bos Dansen in een dode stad van Daniëlle van den Bos is een persoonlijk verslag van haar studietijd aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem in de periode 2001-2003 waar ze Hebreeuws studeerde. Het werd een periode waarin ze geconfronteerd werd met veel geweld. Nadat Daniëlle in 1997 een jaar in de christelijke nederzetting Nes Ammim had gewerkt, had ze een 'romantisch' beeld van Israël. Maar dit beeld werd later ruw verstoord door de rauwe werkelijkheid van Jeruzalem in de 21ste eeuw.

Gegevens boek

  • titel: Dansen in een dode stad (ervaringen met Israël)
  • auteur: Daniëlle van den Bos
  • uitgever: Ad. Donker Rotterdam
  • jaar: 2007
  • ISBN: 978-90-6100-616-9

Over de auteur

Daniëlle van den Bos werd in 1977 in Nahariya (Israël) geboren. Ze heeft geen Israëlische nationaliteit en is niet-Joods. Haar ouders zijn Nederlanders die in de jaren 1970 in de christelijke mosjav/kibboets Nes Ammim verbleven. Na Nes Ammim groeide Daniëlle verder in Nederland op. Ze kwam wel regelmatig in Israël en heeft in 1997 in Nes Ammim gewerkt. Hoewel Nes Ammim min of meer als een tamelijk geïsoleerde nederzetting in Israël kan worden beschouwd, zowel geografisch (het ligt niet langs een doorgaande weg) alsook sociaal (er wonen geen Joden c.q. Israëliërs, hoewel er wel goede banden met omliggende Joodse en Arabische gemeenschappen bestaan), heeft ze toch liefde voor het land weten te ontwikkelen. Deze liefde kreeg o.a. vorm door het volgen van de studie Hebreeuws (specialisatie Modern Hebreeuws) aan de Universiteit van Amsterdam en aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem.

Inhoud van het boek: Dansen in een dode stad

Jeruzalem en Nes Ammim

Het boek geeft een beschrijving van Jeruzalem in het bijzonder en Israël in het algemeen gedurende de jaren 2001-2003. Door terug te gaan naar Nes Ammim leren we ook wat te weten te komen over de periode van de jaren 1990 (om precies te zijn 1997) toen Daniëlle daar verbleef. Ze beschrijft dit om het verschil weer te geven tussen de in haar ogen rustige periode van Nes Ammim en de gewelddadige tijd in Jeruzalem. Van den Bos probeert zo de lezer mee te nemen in het veranderende beeld van Israël zoals zij dat heeft ervaren.

Daniël I en Daniël II

Het boek is vlot geschreven en gaat over allerlei ontmoetingen die Daniëlle heeft gehad met Joden, Palestijnen, Israëlische Arabieren en buitenlandse studenten. Bij deze ontmoetingen wordt ze verliefd op Daniël I (een rechtse Israëli afkomstig uit Argentinië) en later Daniël II (een linkse Israëli). Het meeste en het liefst heeft ze contact met mensen die links georiënteerd zijn of waren (zoals Tal). Het ligt dan ook voor de hand dat haar relatie met de rechtse Daniël I al snel op de klippen loopt. Haar latere verhouding met de linkse Daniël II verloopt veel voorspoediger, hoewel hij er jammer genoeg voor Daniëlle na enige tijd om onduidelijke redenen de brui aangeeft. Het boek gaat eigenlijk over de persoonlijke belevenissen van Daniëlle waar de politieke situatie dwars doorheen loopt. Ze gaat niet al te diep op de politiek in, maar behandelt het terloops zoals dat in het verhaal te pas komt. Voor lezers die goed op de hoogte zijn van de problemen in het Midden-Oosten is het verhaal makkelijk te volgen. Maar voor mensen voor wie de situatie redelijk onbekend is, lijkt het me lastig lezen vooral ook omdat er geen chronologie in zit; de ene keer wordt gesproken over de moord op Rabin en even later komt Theodor Herzl ter sprake met zijn voorstel om van Oeganda een Joodse Staat te maken. Maar goed, dat is een onvermijdelijke resultaat als gevolg van haar persoonlijke benadering van het conflict.

liefde voor Israël op de proef gesteld

De liefde die Daniëlle voor het land Israël heeft wordt danig op de proef gesteld door de gewelddadige situatie in het land en in het bijzonder Jeruzalem. De tijd dat ze in Jeruzalem verblijft wordt de stad overspoeld door zelfmoordaanslagen van Palestijnse terroristen. Na vijf maanden studie krijgt ze heimwee naar het veilige Nederland en is ze spanning in Israël en de brutale houding van de Israëliërs zat. Maar ze besluit nog niet terug te gaan. In plaats daarvan gaat Daniëlle nog even een maand naar India waar ze ook weer veel Israëliërs die net uit het leger zijn tegen komt. Deze beschouwen India als een soort walhalla om met drugs en meditatie tot rust te komen na hun zware dienstperiode. Wanneer ze weer terug is in Israël en de aanslagen te erg worden, besluit Daniëlle toch naar Nederland terug te gaan. Na een rust periode van 10 maanden keert ze terug naar Jeruzalem omdat ze makkelijk opnieuw een studiebeurs kan krijgen vanwege het feit dat veel Nederlandse studenten die Modern Hebreeuws studeren niet naar Israël durven. Ze besluit zich minder met de politiek te bemoeien in de omgang met andere mensen. Het hoogtepunt van haar tweede verblijf is een ontmoeting met de bekende linkse protestzanger Aviv Gefen in een café in Tel Aviv. Een ander 'hoogtepunt' is een hele korte ontmoeting met Jasser Arafat in zijn belegerde kantoor in Ramallah (er is een foto van gemaakt!). Op het gebied van de liefde hoopt Daniëlle nog op een relatie met een zekere Itai, maar die ziet niets in een lange afstandsrelatie aangezien Daniëlle weer snel naar Nederland zal terugkeren.

epiloog

In de epiloog schrijft de auteur dat ze Israël nog wel leuk vindt om er naar toe te gaan voor vakantie, maar dat het niet meer haar droomland is zoals ze nog dacht toen ze in Nes Ammim verbleef.

Mening Etsel over het boek: Dansen in een dode stad

Nes Ammim, een christelijke nederzetting

Zoals ik al schreef onder het kopje 'Over de auteur', is Daniëlle in 1997/1998 een jaar lang in kibboets Nes Ammim (eigenlijk is het meer een mosjav) geweest. Hier heeft zij een bepaald beeld over Israël ontwikkeld dat later in Jeruzalem min of meer onderuit werd gehaald. Voor de lezer is het volgens mij belangrijk te realiseren dat Nes Ammim een tamelijk geïsoleerde christelijke nederzetting is die 'los staat' van de Israëlische maatschappij. Dat verklaart misschien ook het feit dat ze toen nauwelijks iets mee gekregen heeft van de zelfmoordaanslagen die al in de jaren 1990 in Israël werden gepleegd (volgens de gegevens van het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Israël vielen in 1997: 41 doden en 1998: 16 doden). Wanneer Daniëlle een tijd zou hebben doorgebracht in een Joodse kibboets in centraal Israël zou mijns inziens waarschijnlijk een tamelijk ander boek zijn ontstaan. Wellicht had ze toen al een juister beeld van Israël kunnen krijgen dat meer overeenkomt met haar latere tijd in Jeruzalem. Ik kan anders niet verklaren waarom ze in 1997/1998 geen geweld heeft meegemaakt. Natuurlijk, een kibboets is een kibboets en dat is op zich toch al een andere wereld dan een grote stad waar de aanslagen meestal werden gepleegd. Maar een verblijf in een Joodse kibboets, waar je dagelijks geconfronteerd wordt met de Israëlische samenleving (waaronder veel soldaten), is toch iets anders dan een periode in Nes Ammim waar voornamelijk Nederlanders en Duitsers bij elkaar zitten en waar veel minder over de Israëlische situatie wordt gesproken; uiteindelijk zijn de volunteers 'slechts' buitenstaanders die het geweld nu eenmaal anders ervaren (in het boek wordt ook nergens beschreven of Daniëlle met de andere volunteers over de politieke situatie in Israël anno 1997 sprak). Ongetwijfeld kwam Daniëlle ook veel buiten Nes Ammim (zoals in Nahariya en Haifa) en kwam zo in contact met het echte Israël. Maar het intensieve dagelijkse contact met Israëliërs in Nes Ammim ontbrak, zoals ze dat later wel had toen ze in Jeruzalem studeerde en daar ook nog een bijbaantje had. Ik vermoed dat wanneer Daniëlle in 1997 in een Joodse kibboets zou hebben gezeten, zij veel meer gemerkt zou hebben van de gespannen sfeer onder de Israëlische bevolking die de aanslagen toen al in Israël veroorzaakten. Dit is overigens niet bedoeld als negatief commentaar op het boek, maar het heeft mij wel beïnvloed bij het lezen van het boek.

Daarnaast lijkt de christelijke signatuur van Nes Ammim nauwelijks een invloed te hebben op het verhaal; er wordt niet naar Israël gekeken door een 'christelijke bril'. Zo kijkt bijvoorbeeld dominee Simon Schoon, die tweemaal voor langere tijd in Nes Ammim heeft gezeten, wel duidelijk door een 'christelijke bril' naar Israël. En zijn beeld is gaandeweg veranderd. Onlangs sprak hij op eigen titel in het programma het Derde Testament. Hij zei daar o.a.: "Ik was naïef pro-Israël, zag alleen de Joodse kant van het verhaal (op grond van de Bijbel, Etsel) Ik koesterde een romantische liefde voor Israël, die is niet weggeraakt maar wel veranderd." "Ik heb altijd gepoogd beide verhalen aan te horen." "Ik wil geen partij kiezen. Ik kies partij voor de mensen die zoeken naar vrede, dialoog en compromis. Durf te kiezen zowel voor Joden als Palestijnen."
In het programma Boeken van de VPRO vertelt Daniëlle dat haar ouders streng christelijk waren (zijn?). Maar dat lijkt geen invloed meer te hebben op haar visie op Israël anno 2001. Er wordt in plaats daarvan naar Israël gekeken door een 'linkse bril'.

spontane beschrijving

Het sterke punt van dit boek is de spontane beschrijving van de mensen met wie Daniëlle contact heeft. Ze heeft bewust niet naar verschillende standpunten lopen zoeken die aanwezig zijn in de Israëlische maatschappij, maar heeft gewoon persoonlijke belevenissen beschreven waarbij de liefde een grote rol speelt en waar politieke kwesties vanwege het geweld aan de orde komen bij de omgang met andere mensen. Zo is het geen geforceerd boek geworden waarbij mensen van verschillende richtingen worden geïnterviewd: havik versus duif, religieuzen versus niet-religieuzen, Palestijnen versus Israëli's, etc., maar loopt alles een beetje door elkaar heen.

Daar staat tegenover dat Daniëlle er geen doekjes om windt dat ze een voorliefde heeft voor links georiënteerde mensen. Iedereen die vóór een Palestijnse Staat is en oog heeft voor de Palestijnen, heeft het bij het rechte eind. Rechts georiënteerde kennissen en vrienden, waarvan er vroeger een aantal links waren, zijn minder geliefd vanwege hun standpunten. Zo loopt de relatie met Daniël I, haar eerste liefde in Jeruzalem, stuk vanwege hun verschillende politieke opvattingen. En ze heeft ook steeds minder contact met Tal die langzaam verandert van een linkse activist in een rechts religieuze nationalist.

Het boek is dus duidelijk geen objectieve beschrijving, maar een zeer persoonlijk verslag met een tamelijk linkse invalshoek. Overigens is mij niet echt duidelijk geworden waarom de schrijfster linkse sympathieën koestert (waarschijnlijk niet van haar ouders meegekregen want die waren tamelijk streng christelijk (zwarte kousen kerk)). Het enige dat de lezer te weten komt is dat ze in Nes Ammim boeken over het feminisme heeft gelezen in 1997/1998. Maar ik weet niet of feminisme en linkse standpunten automatisch met elkaar verbonden zijn.

politieke kwesties

Omdat in het boek politieke kwesties ter loops aan de orde komen, worden bepaalde zaken mijns inziens niet zo goed belicht. De lezer krijgt sterk de indruk dat de Palestijnse strijd tegen Israël er één is van vechten tegen de zogenaamde Israëlische bezetting van gebieden die in 1967 zijn veroverd. Zou dat werkelijk de reden zijn van de Palestijnse strijd dan zou er vóór 1967 niets aan de hand zijn geweest. Israël had toen de gebieden immers nog niet in handen. We weten echter allemaal dat er toen alles behalve vrede was. Er wordt in dit boek (zoals in zoveel andere boeken over het conflict) te eenvoudig gedacht over een oplossing van het conflict, namelijk dat als Israël zich terugtrekt uit de gebieden er vrede zal komen. Gaza en Libanon hebben echter bewezen dat zulks zeker niet het geval is. Terugtrekking en ontruiming van nederzettingen heeft alleen maar tot meer geweld geleid. Het spreekt ook boekdelen dat een aantal kennissen van Daniëlle aanvankelijk voor het vredesproces waren en nu tegen verdere terugtrekking zijn. Dit wil trouwens niet zeggen dat Daniëlle het geweld van de Palestijnen goedkeurt. Ze spreekt zich uitdrukkelijk uit tegen de aanslagen. Er is zelfs een moment dat ze het helemaal gehad heeft met de Palestijnen en blij is als Israël in Jenin verhaal gaat halen (later herziet ze overigens haar standpunt weer).

Maar Daniëlle meent wel te weten wat de oorzaak is van het geweld: de Joodse nederzettingen. Hier moet ik dan toch scherp protest tegenaan tekenen. De idee dat er alleen maar vrede met Israël gesloten kan worden als er geen Joden meer wonen in 'Palestijns' gebied, is uiteraard geen goede uitgangsbasis voor echte vrede. Het is net zo dwaas als Israël zou zeggen alleen maar in vrede met de Israëlische Arabieren te kunnen leven als ze allemaal het land uit zouden zijn. Dit is iets waar de rechtse partij Yisrael Beitenu van Avigdor Lieberman momenteel voor pleit. Prompt wordt hij door de hele wereld voor fascist en racist uitgemaakt, terwijl zijn standpunt omgekeerd overeenkomt met wat de wereld wil, namelijk alle Joden uit de Westbank en Oost-Jeruzalem. En dat wordt dan ironisch genoeg niet als racistisch en fascistisch gezien. Het is duidelijk dat hier met twee maten gemeten wordt.

Ook wordt niet duidelijk hoe Daniëlle zich een Palestijnse staat voor zich ziet. Iedereen kan op zijn vingers natellen dat dit geen democratische staat zal zijn waar mensenrechten zullen worden geëerbiedigd en dat deze staat onder sterke invloed zal staan van Syrië en Iran. In hoeverre zullen de Palestijnen zich dan echt bevrijd voelen? Uit opiniepeilingen die gehouden zijn onder Israëlische Arabieren blijkt dat de meerderheid zich niet zou willen aansluiten bij een Palestijnse Staat. Ze beseffen maar al te goed dat ze dan hun relatief goede leven in Israël kwijtraken.

Volgens mij kan er alleen maar vrede komen als de Arabische wereld democratischer wordt en de islam bevrijd wordt van het radicalisme. Pas dan kan Israël op normale wijze met de Arabische wereld en de Palestijnen onderhandelen en tot waterdichte afspraken komen. En misschien zien de Palestijnen dan ook in dat het beter is om met Jordanië in zee te gaan voor de vorming van een eigen staat (Jordanië bestaat immers al meer dan 60% uit Palestijnen). Een Palestijnse Staat bestaande uit de Westbank en de Gazastrook heeft nauwelijks kans op overleving.

Ergens in het boek schrijft Daniëlle dat zij objectief over de situatie kan oordelen omdat zij noch tot het Israëlische kamp noch tot het Palestijnse kamp gerekend kan worden en niet verblind is door haatgevoelens. Maar goed, als je zelf uitdrukkelijk in het boek te kennen geeft dat je links georiënteerd bent, dan kan je natuurlijk moeilijk beweren objectief zijn (hetzelfde geldt trouwens voor iemand die zegt rechts te zijn). En over het algemeen denk ik dat mensen bij zulke politieke kwesties nimmer onpartijdig kunnen zijn ook al ben je buitenstaander. Zeker wanneer je als buitenstaander langere tijd in Israël (en de gebieden) verblijft kies je vanzelf wel (onbewust) partij. Zelfs journalisten kan je tegenwoordig niet meer als onpartijdig beschouwen. De media kiezen steeds vaker bewust de kant van de Palestijnen.

de persoonlijke ervaringen van Daniëlle

Terug naar de persoonlijke ervaringen van Daniëlle. Ze beschrijft goed de verschillen van de sociale omgang in Nederland en Israël. In Israël gaat het er allemaal veel informeler aan toe. Er worden geen afspraken gemaakt om bij elkaar langs te komen of men komt meestal te laat bij een afspraak (zoals popster Aviv Gefen die slechts 16 minuten te laat was!); de mensen zijn veel directer in de omgang; de Israëlische mannen zijn niet bang om een blauwtje te lopen, etc. Ook beschrijft ze leuk de verschillen tussen Joodse en Arabische mannen in de omgang. De belangrijkste mannen tijdens haar periode in Jeruzalem zijn Daniël I en Daniël II met wie ze een relatie heeft gehad. Maar ook Tal uit Haifa die ze nog van vroeger kent komt uitgebreid aan bod.

Eigenlijk komt het boek nogal triest over, wat de titel van het boek (Dansen in een dode stad) ook al deed vermoeden. De atmosfeer is vanwege de vele aanslagen natuurlijk erg bedrukt, Daniëlle keert er zelfs 10 maanden voor terug naar Nederland. En ook in de liefde heeft ze niet veel succes. Maar gelukkig zijn er ook wel positieve dingen die ze heeft meegemaakt zoals de ontmoeting met Aviv Gefen, de vele vrienden en kennissen die ze heeft ontmoet en het afronden van haar studie.

Conclusie: goed geschreven verhaal over de studietijd in een bloederig Jeruzalem

Hoewel ik wat kritiekpunten heb over de politieke opvattingen van Daniëlle (af en toe speelt ze trouwens ook bewust de advocaat van de duivel), ben ik verder zeer te spreken over het boek. Haar linkse denkbeelden -die niet de mijne zijn- komen in elk geval niet betweterig over. In menig ander boek over Israël lijkt het alsof de (vaak linkse) auteur precies de juiste oplossing heeft voor het conflict en dat stoort me meestal aanzienlijk.

Verder krijgt de lezer een goed beeld van Jeruzalem ten tijde van de verschrikkelijke aanslagen. Je leeft echt met de ellende maar ook de veerkracht van de Israëliërs mee. Het goed kunnen meevoelen van de emoties komt mede omdat Daniëlle een heel goede schrijfstijl heeft. Het zou me niets verbazen als er ooit nog eens een mooie roman (over Israël?) van haar hand komt.

Tevens vind ik het een origineel boek; ik ben nog geen Nederlands boek tegengekomen die over een Nederlandse student(e) in Israël gaat. Voor Nederlandse studenten die graag een tijd in Israël willen studeren is dit boek dan ook een aanrader.

Tot slot kan met trots gemeld worden dat het boek terecht op nummer 1 staat van de boeken top tien van het Joods Jaarboek 2009. Kennelijk is ook Joods Nederland geïnteresseerd in het wel en wee van een niet-Joodse studente in Jeruzalem.

Meer informatie Startpagina - Recensies boeken over het Midden-Oosten.
© 2009 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Cultuur Israël: Belangrijke feiten over IsraëlCultuur Israël: Belangrijke feiten over IsraëlHet kleine land Israël krijgt veel belangstelling in de media. Dat betreft voornamelijk de politieke situatie. Veel mens…
Kibboets hotels: Kust, Jeruzalem, Dode Zee, EilatOveral in Israël bevinden zich kibboets hotels. Dit zijn hotels die in een landelijke omgeving liggen. In dit artikel aa…
recensieMuziekrecensie: Jeroesjalajiem ier hanetsach - Artiesten'Jeroesjalajiem ier hanetsach' (Jerusalem - The Eternal City in Songs), Jeruzalem de Eeuwige Stad, is een cd met de groo…
Geografie Israël: stadsgeografie en stedelijke planningGeografie Israël: stadsgeografie en stedelijke planningWanneer we het hebben over stadsgeografie en stedelijke planning in Israël dan is geograaf Arie Shachar de meest promine…
Taalcursus: cursus Hebreeuws volgenTaalcursus: cursus Hebreeuws volgenVeel mensen in Nederland zijn geïnteresseerd om een cursus Hebreeuws te volgen. Dit komt omdat Hebreeuws wordt gesproken…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Boekrecensie: Dansen in een dode stad - Daniëlle van den Bos"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 03-07-2018
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 1
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!