InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Omweg naar Istanbul, Olaf Tempelman en Marco van Duijvendijk
recensie

Omweg naar Istanbul, Olaf Tempelman en Marco van Duijvendijk

Omweg naar Istanbul, Olaf Tempelman en Marco van Duijvendijk Olaf Tempelman reisde samen met fotograaf Marco van Duyvendijk vijf zomers langs de kusten van de Zwarte Zee. Daar waar de recente geschiedenis van Europa voor het (be)grijpen ligt. Het boek Omweg naar Istanbul is daarvan het verslag. Het boek is een indringend portret van het heden en het verleden van de bevolkingsgroepen en hun culturen rondom de Zwarte Zee.

De Zwarte Zee

De Zwarte Zee ligt tussen Europa en Klein-Azië en wordt omringd door de volgende landen: Turkije, Bulgarije, Roemenië, Oekraïne, Rusland, Abchazië en Georgië. In de Oudheid noemden Griekse zeelieden de Zwarte Zee Pontos Euxeinos: Gastvrije Zee. Eigenlijk heette de Zwarte Zee eerder Pontos Axeinos (Ongastvrije Zee) vanwege gevaarlijke stormen en onderstromen. De Grieken hoopten echter met de nieuwe benaming Neptunus gunstig te stemmen en aldus schipbreuk te voorkomen. De Turkse benaming voor de Zwarte Zee is Kara Deniz. Kara betekent zwart en noord (de Zwarte Zee ligt ten noorden van Turkije) en heeft als bijbetekenis ook onherbergzaamheid. De benaming Zwarte Zee is toe te schrijven aan de kleur van het water, dat veel donkerder is dan dat van andere Europese zeeën. Dat komt door een chemische reactie van een halfzoete bovenstroom uit vier grote rivieren waaronder de Donau met de zoutere onderstroom uit de Middellandse Zee via de zeestraatjes de Dardanellen en de Bosporus.

Omweg naar Istanbul

Wie de Zwarte Zee niet ziet, leeft slechts met een half hart, is de uitspraak van de Russische schrijver Konstantin Paustovskij. De schrijver van het boek Olaf Tempelman en fotograaf Marco van Duijvendijk hebben hun hart uitgebreid opgehaald aan de Zwarte Zee. Want het duo reisde vijf zomers lang langs de Zwarte Zee, met Istanbul als begin- en eindpunt. In totaal reisden zij 8000 km door Turkije, Bulgarije, Roemenië, Oekraïne, de Krim, Rusland, Abchazië en Georgië. Deze reis heeft tenslotte geresulteerd in de uitgave van het boek Omweg naar Istanbul, De kusten van de Zwarte Zee. Het boek verscheen juni 2013 bij Uitgeverij Atlas Contact, ISBN 978 90 450 2384 7. Olaf Tempelman was van 2000 tot 2008 correspondent van de Volkskrant in Boekarest; van zijn hand verscheen eerder het boek Roemeense lente. Marco van Duyvendijk houdt zich bezig met reis-, documentaire- en portretfotografie.

Erfenis van kleur

Aan de kusten van de Zwarte Zee vat je iets van de recente geschiedenis van Europa, dat zich op andere plekken lastiger laat vatten, aldus de auteur. De westerse en oosterse volkeren en culturen die naast elkaar leven en bestaan, zijn anders dan 100 jaar geleden. Maar het verleden is nooit ver weg. Tempelman duikt onder de huidige vernis en haalt een schat aan culturele en historische informatie over de twintigste eeuw naar boven. Dat doet hij in een aantal razend interessante essays, opgedragen aan de belangrijkste bezochte plaatsen. De fotografie onderstreept het gevoel wat de verhalen bij je oproepen, soms kleurrijk, soms desolaat, of allebei tegelijk. Je vraagt je af of een reis van vijf zomers langs de Zwarte Zee niet een dikker boek had moeten opleveren. Maar nee, het geschrevene is feitelijk een mooi concentraat geworden, waarin de ziel van het gebied rondom de Zwarte Zee verankerd ligt. Alles komt aan bod; de Oudheid; de bemoeienissen van Catherina de Grote, Tsaar Nicolaas I, Stalin, Lenin, Brezjnev, Atatürk; de Tweede Wereldoorlog; de Sovjetisering; de onafhankelijkheidsstrijd van Oekraïne, Abchazië en Georgië; de rol van Poetin en van Erdogan etc. Het meest navrant is hoe mooi het was op bepaalde plekken - volgens verdreven burgers anno nu, maar ook opgetekend in boeken van grote schrijvers - en wat er feitelijk nu van over is. Vergetelheid, verloedering, armoede, alcoholisme, ontheemding e.d. vervullen nu op veel plaatsen de hoofdrol. En het verzetten van de bakens of het verleggen van de grenzen levert de facto weinig op: de verdreven Georgiërs bijvoorbeeld hebben net zo weinig uitzicht op een beter leven als de Abchaziërs, die hen verdreven.

Een paar impressies

Maria van Roemenië was de echtgenote van Koning Ferdinand, afkomstig uit het geslacht von Hohenzollern. Het koningshuis was in het leven geroepen door Roemeense aristocraten. Toen Maria koningin werd, werd zij meteen ook voortvarend. Zij werd beroemd doordat zij in de Eerste Wereldoorlog de slagvelden op ging en gewonden bezocht in de veldhospitalen. Allures kreeg ze ook, want ze liet in het nu Bulgaarse Balcic een paleis bouwen. Nadat de laatste Roemeense koning Michaël I - de kleinzoon van Maria - in 1947 was afgezet, raakte Balcic in de vergetelheid. Het was niet meer dan "eens de favoriete plek van een gestorven koningin van een afgeschaft koningshuis van een land dat hier niet meer lag".

De Roemeense plaats Constanta herbergt een standbeeld van de Romeinse dichter Ovidius. Ooit werd hij naar dit oord verbannen door Keizer Augustus om nooit naar zijn vaderland weer te keren. Zijn heimwee legde hij vast in Tristia (Treurzangen). Rome lonkt nog steeds, want gedurende de laatste twee decennia vertrokken minstens 1 miljoen Roemenen naar Italië om te werken in de bouw. En nog steeds lopen er veel mensen rond met emigratieplannen; niemand wil eigenlijk in Constanta blijven. De schrijver noemt het de Ovidiaanse heimwee. Een graag gebruikte jongensnaam is Ovidiu.

In de Donaudelta, een gebied rijk aan vogels, ligt het vervallen stadje Sulina, waar nog een mooi kerkje met zilverkleurige koepels in gebruik is van de Lipovanen, een afgescheiden orthodoxe tak. De Lipovanen belandden in de Donaudelta, toen zij achtervolgd werden vanwege hun weigering om zich met drie vingers te bekruisen in plaats van met twee volgens de nieuw uitgevaardigde regel van Tsaar Peter de Grote. Maar ook hier heeft de verloedering toegeslagen: de oude priester is er met een jonge vrouw van tussen gegaan en de vervanger verkeert meestal in beschonken toestand.

In Sotsji zullen in 2014 de Olympische Winterspelen worden gehouden; reden om een en ander aan misstanden aan te pakken. Zo zijn o.a. de prostituees uit de straten weggevaagd en wordt er een strenger beleid gevoerd op de alcoholconsumptie. Poetin komt regelmatig kijken naar de vorderingen van de bouw van het Olympisch Dorp op een afstand van een paar uur rijden van Sotsji. Straatventers in Sotsji verkopen nu nog t-shirts met Poetin erop en andere prullaria, maar naar het oordeel van Poetin is straathandel "Turks" en dat bedoelt hij niet complimenteus. Sotsji is in ieder geval ook niet meer wat het geweest is. De schrijver Paustovski hoorde nog een "teder ritselen op de oevers van het strand", maar Sotsji is nu een badplaats geworden voor de nouveau riche met alle uitwassen van dien. Ook toen de dame met het hondje (Tsjechov) hier wandelde, was er nog sprake van een lustoord.
© 2013 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Goedkoop reizen naar de Olympische Spelen 2014 in SotsjiGoedkoop reizen naar de Olympische Spelen 2014 in SotsjiIn de winter van 2014 vinden in Sotsji de Olympische Spelen plaats, gevolgd door de Paralympische Spelen. Daarnaast is d…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia
  • www.atlascontact.nl
  • www.marcovanduyvendijk.nl

Reageer op het artikel "Omweg naar Istanbul, Olaf Tempelman en Marco van Duijvendijk"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Laatste update: 15-06-2013
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 3
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!