InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > De Duitse belegering van Leningrad
recensie

De Duitse belegering van Leningrad

De Duitse belegering van Leningrad Lena's dagboek is het verhaal van de Russische Lena Moechina, die de Duitse belegering van Leningrad - het huidige St. Petersburg - in de Tweede Wereldoorlog overleefde. Meer dan een miljoen stadgenoten overleefden de bombardementen, de kou en de honger niet.

Lena Moechina

Lena Moechina (1924-1991) verbleef in Leningrad tijdens de Duitse belegering van de stad, totdat zij uiteindelijk in mei 1942 werd geëvacueerd. In 1945 keerde zij terug naar Leningrad. Ze studeerde aan de School voor Toegepaste Kunst en na enige omzwervingen vestigde zij zich in 1952 in Moskou. De laatste jaren van haar leven werkte Lena als kunstenares bij een manifacturenfabriek. Lena is zestien jaar, wanneer zij in mei 1941 haar dagboek begint bij te houden. Dat dagboek eindigt op 25 mei, waarschijnlijk omdat zij kort daarna geëvacueerd is. In 1962 is haar dagboek aan het Centrale Archief geschonken; het is niet bekend door wie dat is gedaan. Het werd echter pas in 2012 gepubliceerd door het Central National Archive of Historical-political Documents St. Petersburg. In 2013 verscheen de Nederlandse vertaling bij Uitgeverij Artemis & Co ISBN 9 789047 203421. Bij de uitgave van het dagboek in Rusland - toen Lena Moechina dus al lang gestorven was - vertelde een nicht dat Lena nooit over haar dagboek of over het beleg heeft gesproken.

De Duitse belegering van Leningrad

Op 8 september 1941 werd Leningrad omsingeld door de Duitsers en afgesloten van de buitenwereld. Het beleg duurde tot 27 januari 1944. De burgers van Leningrad waren overgeleverd aan bombardementen, beschietingen, kou, ziekte en honger. Aan Lena's Dagboek is een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen in Leningrad in de periode juni 1941 - mei 1942 toegevoegd, culminerend in een afschrikwekkend overzicht van de jaren van de blokkade. Van de drie miljoen inwoners van de stad zijn er naar schatting tussen de 641.000 en 1,5 miljoen mensen omgekomen.

Lena's dagboek

Als Lena Moechina haar dagboek begint, is er nog niet zo gek veel aan de hand. Het is mei 1941 en de omsingeling door de Duitsers vindt pas in september van dat jaar plaats. Het dagboek gaat in eerste instantie over het leven van een doodgewoon Russisch meisje, dat zich bezighoudt met vriendjes en vriendinnetjes, met schoolgaan en al dan niet doorstane proefwerken. Ze is verliefd op een klasgenootje, Vovja. Ze woont samen met haar moeder en de oude Aka. In juni 1941 beginnen de vijandelijke aanvallen op Russisch grondgebied met talloze bombardementen en beschietingen. Lena houdt in haar dagboek precies bij op welke tijdstippen en hoe lang de mensen zich in de schuilkelders moeten ophouden. Maar in september 1941 begint de ellende pas goed na de omsingeling van Leningrad door de Duitsers. De winter doet zijn intrede en er is steeds minder te eten. Het schoolleven is ontwricht. Lena wordt her en der als Sovjet-burgeres te werk gesteld, o.a. in een ziekenhuis. Door honger, kou, ziekte en uitputting overlijden er steeds meer mensen. Zo ook Aka en later de moeder van Lena. Als inmiddels zeventienjarig meisje is ze nu helemaal op zichzelf aangewezen. Ze wil evacueren uit Leningrad naar haar tante in Gorki, waar ze welkom is. Maar het evacuatie-beleid was moeizaam; waarschijnlijk is het haar uiteindelijk op 25 mei 1941 gelukt om uit Leningrad te vertrekken, want daar houdt het dagboek abrupt op.

Honger

Een groot deel van het dagboek gaat over honger. Wat dat met een mens doet. Wat er wel of niet op de bon te krijgen was, de loze beloftes en de teleurstellingen als je voor niets in de vrieskou in de rij had gestaan voor een portie van het een of ander. De tevredenheid ook, als je erin slaagde om op een dag je buik behoorlijk te vullen. Maar dat niet zonder de angst hoe het de volgende dagen dan weer verder moest. Geruchten dat de broodnorm wordt verhoogd of dat er binnenkort vlees moet worden verstrekt etc. Hoop doet leven.

Optimisme van de jeugd

Dat geldt zeer zeker voor de intelligente Lena. Want ondanks alles wat haar overkomt, beschikt zij over een geweldige levensdrang. Ze kijkt uit naar die mooie maand mei: als ze dat toch maar haalt. Ze is optimistisch, maar ook realistisch en niet gespeend van zelfkritiek. Zo betrapt ze zichzelf op de gedachte dat haar moeder en zij na de dood van Aka alleen nog voor hun tweetjes aan voedsel moeten zien te komen. Wanhoop, als haar "gouden moedertje" is overleden. "Maar mijn god hoe moet ik nu alleen leven. Ik heb er geen idee van. Absoluut niet! Nee, ik ga naar Zjenja. Ik zit hier ook midden tussen de vreemden. Ik ben zo ongelukkig! God, genadige God! Waarom! Waarom is dit alles!". Maar een paar dagen later: "Het brood van vandaag, van 1 roebel 25, is erg lekker, droog, heel goed. Ik heb 105 roebel aan geld. Ik heb kachelhout, levensmiddelen. Wat wil ik nog meer? Ik ben helemaal tevreden. Het is vandaag koud. Het is onbewolkt zonnig weer".

Bijzonder tijdsdocument

Al met al geeft Lena's dagboek een indringend beeld van wat de burgers van Leningrad hebben moeten doorstaan gedurende de jarenlange blokkade door de Duitsers, vooral ook wat betreft de voedselvoorziening. De vraag is waarom het zo lang heeft geduurd voordat dit dagboek in Rusland werd gepubliceerd. Dat had alles te maken met het Stalin-regime. Stalin had de bevolking van Leningrad niet geïnformeerd over de nadering van het Duitse leger. Kritiek op het regime in de vorm van publicatie van dagboeken over wat er zich werkelijk had afgespeeld, werd genadeloos afgestraft. Gedurende de perestrojka van de jaren tachtig kwam er pas een verwerkingsproces op gang en werd er meer openheid van zaken gegeven over de rol van het regime tijdens de belegering. Deze openheid heeft zich niet verder ontwikkeld onder Vladimir Poetin, die de Tweede Wereldoorlog (in Rusland noemt men dit de Grote Vaderlandse Oorlog) verheerlijkt als symbool van nationale eenheid. Met woorden van dergelijke strekking staat dit uitgelegd in het voorwoord van Lena's dagboek, geschreven door Jessica Gorter (documentairemaakster van o.a. 900 Dagen).
© 2013 - 2018 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
recensie'Lena', beeld of verbeelding van een nieuwe generatie?Is dit dan hoe de jeugd van tegenwoordig hun tijd doorbrengt? Door elkaar op te zoeken en zonder passie seks met een onb…
Wie is Lena Dunham?Wie is Lena Dunham?Lena Dunham, bedenker van de populaire HBO-serie 'Girls' en schrijver van het boek 'Not That Kind of Girl' heeft op haar…
Jennie Lena: deelneemster The Voice of Holland (TVOH) 2015Jennie Lena: deelneemster The Voice of Holland (TVOH) 2015Vrijdag 25 september 2015 werd de eerste aflevering van The Voice of Holland 2015 uitgezonden. In de eerste aflevering v…
Boekverslag: Karin Slaughter 'Nachtschade' (Grant County 1)Boekverslag: Karin Slaughter 'Nachtschade' (Grant County 1)Nachtschade is het debuut van de thrillerschrijfster Karin Slaughter. Het is ook het eerste deel uit de Grant County-ree…
Karin Slaughter: Grant County reeksKarin Slaughter is een van de meest gelezen buitenlandse auteurs in Nederland. Met verschillende boekenreeksen heeft ze…

Reageer op het artikel "De Duitse belegering van Leningrad"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 06-05-2013
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!