InfoNu.nl > Hobby en Overige > Boeken > Terugkeer ongewenst; Charles Lewinsky
recensie

Terugkeer ongewenst; Charles Lewinsky

Terugkeer ongewenst; Charles Lewinsky Het boek Terugkeer ongewenst van de schrijver Charles Lewinsky is gebaseerd op het leven van de Duits joodse acteur en filmregisseur Kurt Gerron. Gerron wordt voor een ethisch dilemma geplaatst, als hij de opdracht krijgt om een propaganda film te maken over Theresienstadt. In Terugkeer ongewenst maakt Lewinsky de onbegrijpelijke verschrikkingen van de holocaust indringend voelbaar.

Charles Lewinsky

Charles Lewinsky (1946) woont en werkt afwisselend in Zürich en Frankrijk. Hij werkte jarenlang als dramaturg, regisseur en redacteur en hij schrijft romans, toneelstukken en televisiescripts. In Nederland is hij vooral bekend geworden door zijn boek Het lot van de familie Meijer. Daarvoor ontving hij in Frankrijk de Prix du Meilleur livre étranger. Voor zijn eveneens in Nederland verschenen roman De verborgen geschiedenis van Courtillon ontving hij de prijs van de Zwitserse Schillerstichting. Zijn nieuwste boek onder de oorspronkelijke titel Gerron (2011) werd door de Zwitserse pers vol lof ontvangen. De Nederlandse vertaling Terugkeer Ongewenst verscheen in 2012 bij uitgeverij Signatuur, ISBN 978 90 5672 410 8. Lewinsky was aangenaam verrast dat de uitgeverij besloot het boek onder deze titel uit te geven, omdat dat ook de oorspronkelijke werktitel was van zijn boek, alvorens hij besloot het de titel Gerron te geven.

Terugkeer ongewenst

Kurt Gerron

Kurt Gerron was een Duits joodse acteur en filmregisseur (1897 Berlijn - 1944 Auschwitz). Gerron studeerde eerst medicijnen, maar in 1920 werd hij acteur. Met de opkomst van het nazisme verzuimde hij de mogelijkheid om naar Hollywood te ontsnappen. Via Westerbork kwam hij terecht in het kamp Theresienstadt. Hij krijgt daar de opdracht om een film te maken, die laat zien hoe "goed" het leven in Theresienstadt is. Nadat de filmopnamen zijn gemaakt, worden Gerron en zijn vrouw Olga gedeporteerd naar Auschwitz en onmiddellijk vergast. Drie dagen daarna werd het vergassen definitief gestaakt. De film is waarschijnlijk nooit helemaal afgemonteerd; er zijn slechts fragmenten van bekend. Fragmenten zijn op internet te bekijken (duurt ongeveer zes minuten).
Het boek Terugkeer ongewenst vertelt het levensverhaal van Kurt Gerron, zij het dat er veel in deze roman is verzonnen, zoals de schrijver in zijn nawoord aangeeft.

Monoloog

Meteen in het eerste hoofdstuk wordt de hoofdpersoon Gerron voor het ethisch dilemma geplaatst om in opdracht van Obersturmführer Rahm een film te maken over de humane gang van zaken in Therresienstadt. Gerron vraagt drie dagen bedenktijd. Feitelijk heeft hij natuurlijk geen keus; weigeren betekent de dood voor hem en zijn vrouw Olga. Gerron zwicht dus mede onder druk van de joodse Raad van Oudsten. Medewerking aan het maken van de film kan ervoor zorgen dat andere joden niet naar Auschwitz gedeporteerd worden. Na het maken van de filmopnamen gebeurt dat toch.

Terwijl Gerron met dit verschrikkelijke dilemma kampt, laat hij zijn leven de revue passeren: zijn relatief gelukkige jeugd, die bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog abrupt eindigt. Hij is nog maar 17 als hij naar de loopgraven wordt gestuurd. Na een afgebroken studie medicijnen wordt hij acteur en regisseur. In een lange monoloog blikt hij met name terug op de vele momenten uit zijn carrière in de theaterwereld.

Film- en theaterwereld van de twintiger en dertiger jaren

Voor Kurt Gerron is deze terugblik een middel om de vreselijke werkelijkheid in zijn gedachten te ontvluchten. Vanuit de optiek van Lewinsky - die immers zelf ook dramaturg en regisseur is - een interessante materie. Voor de lezer kunnen de gedetailleerde momentopnamen van producties met allerlei wellicht onbekende grootheden wat minder interessant zijn. Bertold Brecht en Marlene Dietrich zijn natuurlijk bekende namen, maar vele andere namen zullen bij niet-ingewijden geen belletje laten rinkelen. Wanneer Kurt Gerron daadwerkelijk met de filmopnamen begint, is de lezer al zo'n 200 pagina's op streek van dit overigens fascinerende boek. Heden en verleden, cynisme en intense gevoelens wisselen elkaar af in de monoloog van Kurt Gerron.

Bijna surrealistisch

En dat heden is een erbarmelijk heden. In haar recensie schreef de Basler Zeitung "Gerron's levensmonoloog laat ook bij de lezer een gevoel van duizeling achter, want hij maakt het onbegrijpelijke niet begrijpelijk, maar alleen aanwezig".
Met alleen de aanwezigheid van dit onbegrijpelijke schept Lewinsky in dit meesterwerk als het ware een sfeer van surrealistische horror, die de lezer met verbijstering vervult. Maar het is de kale waarheid, die tot op het bot gaat. "Ze hebben banken neergezet. We zitten in lange rijen. Wachten. De duizend die voor het transport zijn opgeroepen. En de reserve. Ieder met zijn transportnummer om zijn hals. Er wordt weinig gepraat. Er valt niets meer te zeggen. Wie het toch doet, fluistert. Zoals bij een uitvaartdienst, als voorin de kist staat. In het theater vond ik elk slotstuk te lang. Als je weet hoe het afloopt, zou het doek moeten vallen".
© 2012 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tien-en-een-nacht, Charles LewinskyrecensieTien-en-een-nacht, Charles LewinskyDe roman Tien-en-een-nacht van de Zwitserse schrijver Charles Lewinsky is geïnspireerd op de alom bekende Sprookjes van…
Bill Clinton en Monica Lewinsky: de affaireHet duurde wel een jaar voordat de waarheid boven tafel kwam van Bill Clinton en Monica Lewinsky, de stagiaire waarmee h…
Doorgangskamp Westerbork, de transportenDoorgangskamp Westerbork, de transportenTijdens de Tweede Wereldoorlog deporteerden de nazi’s meer dan 107.000 Joden, Sinti en Roma vanuit Nederland naar kampen…
Monica Lewinsky: voor altijd de minnares van Bill Clinton?Monica Lewinsky: voor altijd de minnares van Bill Clinton?In januari 1998 horen we voor het eerst van de naam Monica Lewinsky. De kranten staan er vol mee en op het nieuws wordt…
Prins Charles – eeuwige kroonprins van Groot-BrittanniëPrins Charles – eeuwige kroonprins van Groot-BrittanniëDe Britse Prins Charles zit nog steeds in de wachtkamer om Koning van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en No…
Bronnen en referenties
  • www.lewinsky.ch
  • www.wikipedia.nl

Reageer op het artikel "Terugkeer ongewenst; Charles Lewinsky"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 30-10-2012
Rubriek: Hobby en Overige
Subrubriek: Boeken
Bronnen en referenties: 2
Artikelen met het label 'Recensies' bevatten naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in de vorm van een beoordeling.
Schrijf mee!