Speelgoed van het Jaar: hulpmiddel voor hulpsinterklazen

Ouders en andere hulpsinterklazen staan voor een belangrijke opgave: hoe kies je uit het enorme aanbod het geschiktste speelgoed voor je kind? Klakkeloos de verlanglijst aflopen? De jaarlijkse verkiezing van Speelgoed van het Jaar kan een handig hulpmiddel zijn bij het kopen van cadeaus: het vertelt de consument welk (nieuw op de markt gebracht) speelgoed aansluit bij de ontwikkeling van kinderen in een bepaalde leeftijd en wat de kenmerken zijn van goed en verantwoord spelen.

Jaarlijkse verkiezing van beste speelgoed

De Speelgoed van het Jaar-verkiezing is een jaarlijkse verkiezing waarin het beste nieuw verschenen speelgoed wordt gekozen, verdeeld over vijf leeftijdscategorieën. De verkiezing is al 37 jaar een handig hulpmiddel bij het uitkiezen van geschikt speelgoed (zie verderop voor prijswinnaars door de jaren heen).

Speelgoed is duur. En lang niet alle speelgoed is goed of geschikt speelgoed. Vaak blijft het kopen van speelgoed, zeker de wat duurdere artikelen, beperkt tot twee of drie gelegenheden per jaar: de verjaardag, sinterklaas en/of kerstmis. Een miskoop is een gemiste kans: speelgoed waarmee een kind niet of nauwelijk speelt, dat snel kapot gaat of waarop het kind snel is uitgekeken probeer je bij het uitkiezen van de kado's te vermijden. Juist daarom maken veel ouders en grootouders een behoorlijke studie van het aanbod in de speelgoedwinkels. Ieder jaar komen er nieuwe artikelen op de markt, wat het er niet gemakkelijker op maakt een weloverwogen keuze te maken.

Indeling in leeftijdscategorieën

De prijs Speelgoed van het Jaar wordt uitgereikt voor speelgoed bestemd voor kinderen in vijf leeftijdscategorieën. De vijf categorieën zijn:

• 0-4 jaar, baby en peuter
• 4-6 jaar, kleuter
• 6-8 jaar, junior
• 8-12 jaar, tiener
• 12 jaar en ouder

Hoe werkt de verkiezing?

Speelgoed van het Jaar word je niet zomaar. Daarover buigt zich allereerst een vakjury en vervolgens het grote publiek.

• Speelgoedfabrikanten en -importeurs dragen zelf artikelen voor de Speelgoed van het Jaar-verkiezing voor.
• Een vakjury van 12 personen bestaande uit journalisten, detaillisten, inkopers en speelgoeddeskundigen nomineert uit alle honderden inzendingen vijf artikelen per leeftijdscategorie. Die krijgen de sticker 'Genomineerd Verkiezing Speelgoed van het Jaar' op de verpakking. Aan zo'n sticker kan de klant in de winkel dus al zien dat het om goed speelgoed gaat.
• Alle genomineerde artikelen staan vanaf augustus op de website van Speelgoed van het Jaar, waar iedereen zijn of haar stem kan uitbrengen op het favoriete speelgoed. Ouders, grootouders en andere consumenten worden via speelgoedwinkels op de verkiezing geattendeerd. Ook in veel tijdschriften voor ouders staan oproepen om te stemmen.
• In elke leeftijdscategorie is het artikel met de meeste stemmen een jaar lang Speelgoed van het Jaar.

Wat speelgoed tot goed speelgoed maakt

De vakjury die speelgoedartikelen nomineert, hanteert een aantal vaste criteria. Deze criteria zijn ook voor ouders, grootouders en Sinterklaas of Kerstman handig om in gedachten te houden bij het kopen van speelgoed. De criteria zijn:

• Is het geschikt voor de leeftijd?
• Sluit het aan bij de interesse van het kind waarvoor het is bedoeld?
• Gaat het niet gauw stuk?
• Is het na een keer spelen nog steeds leuk?
• Hoe zit het met de prijs/kwaliteitverhouding?

Speelgoed van het Jaar 2010

In 2010 werden ruim 200 artikelen aangeboden bij de vakjury. Die stelde in haar juryrapport vast dat de speelgoedindustrie steeds meer aandacht heeft voor het ontwikkelingsvermogen van kinderen en hier goed op inspeelt. "Met veel speelgoed is op een eenvoudig niveau te beginnen terwijl er steeds moeilijker opdrachten kunnen worden opgelost. Hierdoor krijgt speelgoed een hoge speelwaarde en blijven kinderen er dus mee spelen". Interessant voor ouders is ook dat de vakjury vaststelde dat veel speelgoed 'niet kapot te maken is'. Verder vond de vakjury dat het aanbod van jongensspeelgoed opvallend groot is.

Op 3 november is in Amsterdam bekend gemaakt welke artikelen Speelgoed van het Jaar 2010 zijn geworden. De winnende artikelen zijn:
0-4 jaar: Smartmax-Magnetic Discovery (Smart)
4-6 jaar: Grote dierentuin (Playmobil)
6-8 jaar: Lego spellen Minotaurus (Lego)
8-12 jaar: Lego City vrachttrein (Lego)
12+: Tricoda (King)

Scoren met oude winnaars

De decembermaand is een dure maand, met sinterklaas en kerst. Wie wil besparen op de aanschaf van sinterklaas- en kerstcadeaus kan prima zijn slag zijn door op zoek te gaan naar tweedehands speelgoed. Op rommelmarkten, in kringloopwinkels en op bijvoorbeeld Marktplaats.nl wordt veel speelgoed aangeboden, tegen een zacht prijsje. Onderstaande lijstjes met winnaars van de verkiezing Speelgoed van het Jaar in de jaren 2002-2009, gerangschikt naar leeftijdscategorie, kan concrete aanknopingspunten bieden voor een gerichte zoektocht:

0-4 jaar, baby en peuter

• 2002: Lego Explore Intelligentie trein (Lego)
• 2003: Playskool Airtivity Ballenbaan (Hasbro)
• 2004: Little People koninklijk kasteel (Mattel)
• 2005: Ernie bij de dokter (Fisher-Price)
• 2006: Koetje Boe (Jumbo)
• 2007: Dora TV Globe (Vtech)
• 2008: Leuk en Leerzaam Stad (Mattel)
• 2009: Stadsdierentuin (Lego)

4-6 jaar, kleuter:

• 2002: Imaginext kasteel (Mattel)
• 2003: Kid K'nex bug Eyed Buddies (Hasbro)
• 2004: V-Smile (Vtech)
• 2005: Piraten Schatkist (Playmobil)
• 2006: Boswachtershuis (Playmobil)
• 2007: Kidizoom (Vtech)
• 2008: Dierenkliniek (Playmobil)
• 2009: Safari Verzoringspost (Playmobil)

6-8 jaar, junior:

• 2002: Lego Creator (Lego)
• 2003: Rewinder (Tyco/Mattel)
• 2004: Fur Real Friends Panda (Hasbro)
• 2005: Fur Real Friends Slimme speelhond (Hasbro)
• 2006: Fur Real Friends Knuffelchimp (Hasbro)
• 2007: Lego Brandweerkazerne (Lego)
• 2008: Roadblock (smart Games)
• 2009: Mega Mindy Spel 'De ontsnapte boef'(Studio 100)

8-12 jaar, tiener:

• 2002: SMS Walkie Talkie (Dickie)
• 2003: Bladeracers (Nikko)
• 2004: Meccano Design Auto (Nikko)
• 2005: Piratenschip (Hasbro)
• 2006: Wildlife DVD Bordspel (Identity Games)
• 2007: Het Huis Anubis (Studio 100)
• 2008: Moov (Berg Toys)
• 2009: 4x Vier op 'n rij (Hasbro)

12+:

• 2002: Subaru Impreza (Reyne)
• 2003: Cash & Run (Jumbo)
• 2004: Sky Watcher (Nikko)
• 2005: Carcasonne De Stad (999 Games)
• 2006: Lego Technick Truck (Lego)
• 2007: Livequiz (Identity Games)
• 2008: De Lama's het spel (Identity Games)
• 2009: OnvoorSPELbaar Paul de Leeuw (Identity Games)

Kritische noot: de rol van de speelgoedbranche

Speelgoedleveranciers en -detalillisten organiseren samen de verkiezing Speelgoed van het Jaar. Bij de detaillisten is de Stichting Goed Speelgoed en bij de leveranciers Speelgoedinfo.nl daarvoor verantwoordelijk. Zowel de leveranciers als de detaillisten betalen een deel van de kosten. Daarnaast moet door de leverancier voor ieder genomineerd artikel een bijdrage van 3200 euro worden betaald. Wordt een artikel genomineerd, dan moet de speelgoedproducent zelf de nominatie-stickers voor op de verpakking betalen (tegen kostprijs).

Heel vaak zijn de winnende producten afkomstig van de grote speelgoedproducenten, wat nog al eens tot argwaan leidt. Speelgoed van het Jaar verklaart dit gegeven op zijn website als volgt: "De grote speelgoedondernemingen in de wereld besteden veel tijd en energie, en dus kosten, aan het ontwikkelen van producten. En ze brengen veel meer artikelen op de markt dan kleinere leveranciers. Hierdoor vallen zij vaker in de prijzen dan kleinere leveranciers."

Ouders Online plaatst al langer kritische kanttekeningen bij de Speelgoed van het Jaar-verkiezing. In het artikel Kanttekeningen bij 'Speelgoed van het Jaar' (zie hier) wordt uitgelegd waarom kleinschalig speelgoed geen kans krijgt mee te dingen naar de titel, dat er kanttekeningen te plaatsen zijn bij de onafhankelijkheid van de jury en dat ook aan de voorselectie wel het een en ander valt af te dingen. "Op zich is er niets tegen commercie, en niets tegen marketing-campagnes, zolang je je maar realiseert dát het allemaal marketing is. En dat 'speelgoed van het jaar' geen onafhankelijk kwaliteitsstempel is", schrijft redacteur Henk Boeke.