Glasontwerpen uit Leerdam, Breekbare eenvoud voor Heukelumse

Glasontwerpen uit Leerdam, Breekbare eenvoud voor Heukelumse verzamelaar. De tijdloze schoonheid van Leerdams kristal heeft al heel wat mensen verleid tot verzamelen. Een van deze verzamelaars is John Kok in Heukelum.

Leerdams kristal

De tijdloze schoonheid van Leerdams kristal heeft al heel wat mensen verleid tot verzamelen. Een van deze verzamelaars is John Kok in Heukelum. Hij is in 1987 begonnen met verzamelen na een tip van een collega. ‘Hij wees me op het bestaan van merkjes op de onderkant van het Leerdamse glas. Eenmaal thuis gekomen draaide ik alles om, en zowaar ik vond een aantal voorwerpen met merkjes en met nummers’. Zijn belangstelling is gewekt en zo werd hij een gepassioneerde verzamelaar van al hetgeen in Leerdam geproduceerd werd.

Er is een grote verscheidenheid te zien aan vazen, schalen, flessen en glazen in allerlei vormen, groot en klein, dun en dik, dof en glimmend, van fel oranje tot goudgeel, donkerpaars, grijs, of blauw, waar je ook kijkt in huize Kok. In de hal staat glas, uiteraard in de woonkamer, maar ook in de slaapkamer, op zolder en zelfs in de badkamer. ‘En wat ik hier niet kwijt kan staat bij mijn schoonzuster thuis’ verklaart de enthousiaste Heukelummer.

Andries Copier

Veel is er ontworpen door Andries Copier. Deze ontwierp voor elke bloemsoort een eigen onderkomen: een klein, breed goudgeel vaasje op een voetje voor de lathyrus, een hoge rechte vaas met een kleine opening voor de seringen, drijfschalen voor rozen en bloesems. In de jaren twintig, toen het mode werd om cactussen te houden, ontwierp hij cactuspotjes. John heeft ze in gebruik voor uiteraard de cactussen. Na de oorlog werd het pompoenvormig, hel oranje `bevrijdingsvaasje' uit 1945 een gewild object. ,,Voor sommige mensen was dit het begin van hun glasverzameling, maar de prijs ervan is gestegen van een paar tientjes toen naar ettelijke honderden euro’s nu.

Hoofdgroepen

Het glas uit Leerdam is in twee hoofdgroepen te verdelen. Ten eerste het serieglas, in vorm geblazen gebruiksglas met de nadruk op functionaliteit. Ten tweede, en daarmee werd met name Copier wereldberoemd, de unieke, experimentele kunstvoorwerpen: de Leerdam Unica. Copier ontwierp deze vanaf 1923, zonder van tevoren een ontwerp te maken, direct aan de oven in samenwerking met een meesterglasblazer. Daar experimenteerde hij met nieuwe vormen en technieken. Voor de kunstobjecten van Copier is tegenwoordig grote belangstelling en de prijzen in de kunsthandel zijn de hemel in gestegen. Unica zijn voor de doorsnee verzamelaar niet meer te betalen.

Wat Copier in zijn Unica uitprobeerde, paste hij later toe op de Leerdam Serica, in serie gemaakt glaswerk dat functioneler is en strakkere vormen heeft dan de Unica. Deze zijn nog wel te verwerven door de liefhebbende verzamelaar. Er is een meesteroog voor nodig om de Unica van de Serica van elkaar te onderscheiden. Ook de Serica werden meestal apart geblazen, waardoor ze onderling verschillen in vorm, kleur en decoratie. Ze werden gemaakt in een beperkte oplage van vijftig tot enkele duizenden, al naar gelang de belangstelling. ,,Ook de Serica waren luxe producten'', vertelt John. ,,Ze waren wel bedoeld om te gebruiken, maar in de praktijk gebeurde dat niet. Het streven van de fabriek om mooi glaswerk voor iedereen te maken is pas na de Tweede Wereldoorlog gelukt.'' Bij een Serica werd vroeger ook een certificaat geleverd, als je deze nog bij een stuk kunt verwerven, heb je veel geluk.

John Kok

Er is veel geschreven over het glas en kristal van Leerdam, maar weinig echter over het verzamelen ervan. John Kok gaat allerlei verzamelbeurzen en -markten af en komt thuis met allerlei ‘prullaria’ zoals hij dat noemt. ‘Nog altijd neem ik de tweekleurenflessen van Meydam mee als ik die zie, ook al heb ik daar al verscheidene van. Maar het wordt steeds moeilijker om iets te bemachtigen. Voor unica en sommige soorten serica kun je tegenwoordig alleen maar terecht op kunst- en antiek veilingen. Daar komen echt bijzondere dingen. Die zie je niet meer op verzamelbeurzen.’ John heeft wel eens op een vaas geboden, tot het moment waarop het hem te gek werd, later zag hij dezelfde vaas terug bij een handelaar voor een veelvoud van de prijs die deze deed op die bewuste veiling. ‘Dan heb je wel eens spijt dat je niet verder gegaan met bieden’ bekent hij. Voor de ware liefhebber van Leerdams glas zijn alleen de gespecialiseerde veilingen nog interessant. Die gaan overigens steeds meer over op Internet.

John heeft objecten van Floris Meydam en Willem en Bernard Heesen in huis staan, maar voor hetzelfde geld koopt hij toch liever iets ouds. ‘Ik vind dat oudere glas toch mooier vormgegeven’ verklaart hij. ‘Dat is een kwestie van smaak’. Het werk van Sybren Valkema zit een beetje op het grensvlak van het oudere materiaal van Copier en het recente werk van de Heessen’s. Hij neemt een kristallen ‘kikkervis’ van de kast. Deze is ontworpen door Willem Stuurman. Deze heeft maar een jaar ontworpen voor de Leerdamse glasfabriek, je ziet dit ontwerp alleen maar in de catalogus 1939/’40. Kijk dat vind ik nu leuk.’ Hij heeft ook genoeg adviezen voor beginners; goed rondkijken op veilingen en beurzen, bezoek het glasmuseum. Houd er rekening mee dat je veel verkopingen afloopt met weinig resultaat, gewoon je kans afwachten. En dan, veel lezen, zodat wanneer je iets pakt, je ook iets goeds hebt. Glas moet wel gaaf zijn, dan blijft het zijn waarde behouden. Beschadigde voorwerpen worden genoeg aangeboden, maar dat is beslist niet waard wat er voor gevraagd wordt. Aan de ene kant is het Internet een ideaal medium om te zoeken, aan de andere kant, ik wil altijd zien wie iets aanbiedt. Ik maak altijd telefonisch een afspraak, want ik wil de mensen ontmoeten.

Wat er de laatste tijd bij komt in John’s verzameling is aardewerk van bekende ontwerpers. Bijvoorbeeld Lannooy maakte mooi glas, maar was ook een begenadigd kunstenaar op het gebied van aardewerk. Bovendien worden glas en aardewerk in een adem genoemd op veilingen. Ze staan altijd bij elkaar in die prachtige catalogi van Sotheby’s en Christie’s. John verzamelt verder alle mogelijke documentatie, het liefst originele boekjes, over Leerdams glas en wat daar maar mee te maken heeft. © 2007 - 2009 Albertfolkerts, gepubliceerd in Hobby (Hobby en Overige) op 10-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Albertfolkerts is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Antiek glas uit Leerdam: Wie aan glas denkt, denkt automatisch aan Leerdam. Leerdammers en glas horen bij elkaar als vissen en water. De Leerdammers zijn allemaal betrokken bij het wel en wee van de fabriek…
• Wereldkazen : Leerdammer: Leerdammer kaas heeft een stremsel dat van oorsprong vegetarisch is. Het is eigenlijk een merknaam,want de kaas wordt ook verkocht onder de naam Maasdammer.
• Superisolerend glas of hoogredementsglas (HR-glas): Ga je bouwen of renoveren? Overweeg dan zeker hoogrendementsglas te gebruiken als beglazing. Dikker glas zorgt niet alleen voor betere thermische isolatie…
• Leuke uitstapjes in Zuid-Holland: De lente en zomer komen er weer aan. Menigéén gaat op het internet op zoek naar tips voor dagjes uit. Ik heb wat leuke tips voor u verzameld over Zuid-Holland, want er is ge…
• Antiek: Antiek glas: Er is veel vraag naar antiek glas. Dit komt omdat mensen veel graag iets tastbaars in handen willen hebben. Antiek glas wordt gedefinieerd als glas dat is geproduceerd in de periode tuss…