Chinese snuff bottles

In de negentiende eeuw werden er in Europa veel zogenaamde snuff-bottles uit China geïmporteerd: kleine flesjes van glas, porselein, lak of halfedelsteen met aan het ivoren stopje een lepeltje om snuiftabak mee naar de neus te brengen. Tabak snuiven was al vanaf de zestiende eeuw een gewoonte in ons land en vooral bij de hogere stand populair.

Chinese snuff bottles, een geschiedenis

De 19e eeuw
In de negentiende eeuw werden er in Europa veel zogenaamde snuff-bottles uit China geïmporteerd: kleine flesjes van glas, porselein, lak of halfedelsteen met aan het ivoren stopje een lepeltje om snuiftabak mee naar de neus te brengen. Tabak snuiven was al vanaf de zestiende eeuw een gewoonte in ons land en vooral bij de hogere stand populair. De tabak werd tot een soort koord gevlochten. Daar sneed men naar behoefte een stukje af om tot snuif te raspen. Er bestonden aparte raspen voor, die met name in Dieppe werden gemaakt, maar de meeste mensen gebruikten een gewone nootmuskaatrasp uit de keuken. Voordat de snuffbottles populair werden gebruikte men al snuifdoosjes. Voor de pronkzuchtigen waren die doosjes uitgevoerd in mooie houtsoorten, hoorn en in de duurste gevallen in zilver en goud.

Snuifdoosjes werden toen al verzameld, en daar zijn de snuff-bottles bij gekomen als verzamelgebied. Als je goed zoekt liggen ze overal, van de rommelmarkt tot in de bekende veilinghuizen. Maar ook de kwaliteit verschilt enorm; van prachtig bewerkte kunstobjecten tot massaproductieartikelen van plastic, want de Aziaten gebruiken nog steeds snuiftabak.

De Qing dynastie
De mooiste snuifflesjes behoren tot het beste van wat de Qing dynastie vier eeuwen geleden heeft voortgebracht. Uiteraard ligt er al het een en ander in diverse musea in West-Europa. De oudste liggen in Londen, een reeks van prachtige bronzen exemplaren gesigneerd door Cheng Rongzhang tussen 1644 en 1653, uit het begin van de Qing dynastie. De oorzaak van de populariteit van snuif in China ligt in het simpele feit dat de Keizer in 1639 het roken verbood. Maar als je eenmaal tabak gebruikt, dan helpt een rookverbod niet, dus ging men snuiven. Het Keizerlijke hof bestelde ogenblikkelijk bij allerlei handwerkslieden flesjes om de snuif in te kunnen meenemen. Ook toen waren er al grote kwaliteitsverschillen afhankelijk van de portemonnee van de koper.

De Keizer had zijn eigen ateliers en kunstenaars in dienst aan het hof. Snuif-flesjes werden een hoog-gewaardeerd artikel in vooral schrijvers-kringen vanwege hun kleine formaat en de schoonheid van het handwerk. Ze fungeerden vooral als leuk cadeautje, wanneer men ergens op bezoek ging. Het handwerk uit de Keizerlijke ateliers reisde zo door het hele imperium en later over zee naar onze streken. De bloeiperiode van dit handwerk lag tussen 1680 en 1800, en de mooiste exemplaren zijn gesneden uit Jade of Nephriet. Die inheemse steensoort werd al eeuwen daarvoor gebruikt voor de meest uiteenlopende kunstvoorwerpen vanwege de prachtige kleur en het gemak waarmee het bewerkt kon worden. De Jade snuif-flesjes werden meestal uitgevoerd in sets van vijf en voorzien van archaische ontwerpen geinspireerd door oeroude bronzen voorwerpen die door de Keizer verzameld werden. In het National Palace Museum in Taiwan worden nog een aantal sets bewaard. Die zijn uiteraard ook te bewonderen op de website van dat museum.

Glas
Glas was een ander, beter betaalbaar, alternatief. Uiteraard viel de glasfabricage ook onder Keizerlijk gezag in China. Sedert 1696 bestond er een Keizerlijke glasfabriek onder supervisie van een Jezuiet, Kilian Strumpff, die zijn kennis als glasmaker had meegenomen uit Bohemen. De glazen flesjes doen niet onder voor het handsnijwerk in Jade. Metaaloxiden leverden de mooie kleuren en ook het slijpen en de ueberfangtechnologie werd toen al gebruikt om het glas vorm te geven. De overstap van glas naar emaille was niet zo groot. Zo rond 1710 werd in Europa de emailleertechniek sterk verbeterd, en niet lang daarna konden de Chinezen het ook. Omstreeks 1750 bereikte de emailleertechniek op koper, glas en zilver zijn hoogtepunt, alles onder supervisie van Europese meesters, alle Jezuïeten.

Het heden
In sterk contrast tot de luxueus uitgevoerde snuifflesjes van het Keizerlijke hof staan de rustiek uitgevoerde exemplaren van de literaire elite, die toen al een ‘terug naar de natuurbeweging’ vormde met voorwerpen van ivoor, barnsteen, lakwerk, kokosnoot. Tegenwoordig zijn dat prachtige colletables op de internationale markt. In de negentiende eeuw raakten snuifflesjes van hardsteen en calcedoon in de mode, altijd rijk voorzien van zeer gedetailleerd snijwerk maar ook geproduceerd in grote hoeveelheden, dus nog steeds betaalbaar voor de verzamelaar. De laatste artistieke opbloei van de snuiffles in de nadagen van de Qing dynastie was de techniek van het achter glas schilderen tussen 1880 en 1910. Exquise miniatuurlandschapjes gemaakt door beroemde kunstenaars waren het resultaat. De prijzen op de huidige veilingen liegen er dan ook niet om voor die flesjes. Wil je als verzamelaar beginnen met snuff-bottles, begin dan met de goedkopere exemplaren op de rommelmarkt en de brocante winkeltjes. Aan het lepeltje valt de ouderdom af te lezen, is dat van ivoor, dan is het een ouder flesje. De moderne flesjes hebben een plastic lepeltje met een gietnaad, ook leuk maar niet meer waard dan een paar euro bij een Chinese winkel in bijvoorbeeld Utrecht, Rotterdam of Amsterdam. © 2007 - 2010 Albertfolkerts, gepubliceerd in Hobby (Hobby en Overige) op 09-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Albertfolkerts is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Gummo - Snuff Movie met stijl: “I want to do a movie that's almost like a slide show or a book with photographs, just a succession of images,” aldus Harmony Korine, scenarist en regisseur van Gummo.
• Beleggen in China: Steeds meer westerse investeerders ontdekken China als nieuwe markt om in te investeren. Door de groeiende economie is China een erg aantrekkelijke markt om in te beleggen. Op de lange ter…
• Koers van de Chinese Yuan: De Chinese Yuan is de munteenheid van China. Zij wordt ook wel de renminbi genoemd. Zij is het wettig betaalmiddel in het Chinese rijk. Dit artikel biedt informatie over de geschie…
• Tanichthys albonubes - Chinese Danio: De Chinese Danio is een van de weinige vissen die je ook in een koudwateraquarium kunt houden. Doordat het erg sterke visjes zijn, zijn ze zeer populair bij beginnende a…
• China stoomt op in de vaart der volkeren: Dat China opstoomt in de vaart der volkeren zien we niet alleen aan de dubbel cijferige economische groei. Ook de Big Mac doet zijn opmars en de creditcard.