Kleurgebruik in je kunstwerk

We zien kleuren doordat licht uit verschillende kleuren bestaat. Al die kleuren waaruit het licht bestaat, vormen samen wit licht. Valt het licht op een voorwerp, dan wordt de kleur die we zien bepaald door de kleuren licht die weerkaatst worden. Wit kaatst al het licht terug en zwart helemaal niets. Alle andere kleuren kaatsen een deel van het licht terug.

Indeling

We delen kleuren als volgt in:

• Primaire kleuren: dat zijn drie kleuren waaruit alle andere kleuren gemaakt kunnen worden, te weten verzadigd rood, verzadigd geel en verzadigd blauw. 'Verzadigd' betekent zuiver, er is geen spoortje van een andere kleur door gemengd.
• Secudaire kleuren: dit zijn kleuren die zijn opgebowd door twee primaire kleuren in gelijke hoeveelheden te mengen.
• Tertiaire kleuren: dit zijn kleuren die zijn opgebouwd uit drie primaire kleuren, maar dat hoeft niet in gelijke hoeveelheden te zijn.

Complementair contrast

Als je een kleur bij een andere kleur brengt, wordt de manier waarop je die afzonderlijke kleuren ziet, beïnvloed door de andere kleur die je er bij gebracht hebt. Sommige kleuren versterken elkaar. Dat heet een complementair contrast.
Een completair contrast is een contrast waarbij twee complementaire kleuren bij elkaar gebracht worden. Complementaire kleuren staan in het kleurenschema of de kleurencirkel tegenover elkaar.

Denk aan het blauwe papiertje om de sinaasappel en het groene slablaadje naast de biefstuk. Een aantal van die complementaire kleuren weet je dus al:

• oranje - blauw
• rood - groen

Onderaan dit artikel vind je een schema waarin je o.a. kunt aflezen welke kleuren complementair zijn.

Verstandelijk gehandicapten gebruiken graag primaire kleuren en complementair contrasten. Als je je er niet mee bemoeit, kiezen ze vaak deze kleurencombinaties. Hierdoor zien hun werkstukken er vaak heel ruig uit.

Simultaancontrast

Een ander interessant contrast is het simultaancontrast. Dit is een contrast waarbij een kleur onder invloed van een andere kleur als het ware 'verandert' tenopzichte van diezelfde kleur samen met een andere kleur. Dat klinkt erg ingewikkeld, maar het gaat over bijvoorbeeld het verschil van rood op zwart ten opzichte van rood op wit. Simultane kleuren lijken soms op complementaire kleuren.

Let eens op de manier waarop impressionisten schaduwkleuren gebruiken.

Andere contrasten

• Kleur-kleur contrast, dit is het gewone contrast tussen twee kleuren dat sterker wordt naarmate de kleuren zuiverder zijn. Zuiver betekent verzadigd.
• Warm-koud contrast, hiermee wordt bedoeld het contrast tussen een 'warme' kleur (alle tinten geel, oranje en rood) en een 'koude' kleur (alle tinten blauw en groen).
• Licht-donker contrast, dit is het contrast tussen heldere kleuren en minder heldere kleuren (heldere kleuren zijn kleuren die meer licht weerkaatsen).
• Kwaliteitscontrast: het contrast tussen een verzadigde kleur en een minder verzadigde kleur.
• Kwantiteitscontrast: het contrast tussen twee kleuren waarbij de ene kleur een veel groter oppervlak in beslag neemt dan de andere kleur.

Tonaal kleurgebruik

'Tonaal' betekent dat er kleuren gebruikt worden die allemaal bij dezelfde kleursoort horen. Bijvoorbeeld allerlei tinten groen of allerlei tinten rood.

Kleuren mengen

Kleuren kun je ook mengen en dat hoeft niet beslist door de verf te vermengen. Je kunt kleuren ook optisch mengen, door bijvoorbeeld kleine stipjes in verschillende kleuren dicht bij elkaar te gebruiken of, als het een stof betreft, verschillende kleuren garens in het weefsel te gebruiken. Werk je met kleurpotlood, dan kun je kleuren mengen door met verschillende kleuren over elkaar heen te arceren.

Vorm en perspectief

Kleuren kun je ook gebruiken om vormen te versterken of om vormen te fragmenteren, en kleuren kunnen gebruikt worden om perspectief aan te brengen.

Een manier om kleuren vormversterkend te gebruiken is bijvoorbeeld ieder vlak van een kubus een andere kleur geven. Een serie kubussen allemaal dezelfde kleur geven, werkt ook vormversterkend in de zin dat je daarmee de indruk versterkt dat al die kubussen hetzelfde zijn. Op deze manier worden saaie woonwijken ontworpen.

Je kunt al die zelfde huizen ook kakelbont schilderen, zonder rekening te houden met de functie van de onderdelen van zo'n huis. Je schildert bijvoorbeeld een stukje van de muur rood en je neemt een daaraan grenzend een stukje van een kozijn mee dat je ook rood verft. En dat doe je bij ieder huis op een andere manier. Dat is vormdoorbrekend kleurgebruik. Camouflagekleuren zijn een bijzondere manier van vormdoorbrekend kleurgebruikt, de vorm gaat dan als het ware in de achtergrond op.

Kleurperspectief

Kleurperspectief is een manier om met behulp van kleurgebruik diepte in je werkstuk aan te brengen. Als je bijvoorbeeld een rood huisje tekent tegen een blauwe achtergrond, dan komt dat rode huisje naar voren.

Op dezelfde manier kun je perspectief aanbrengen door kleuren die 'verder weg' liggen te laten vervagen. Dat heet atmosferisch perspectief. En denk ook even aan repoussoir, een donkere kleur op de voorgrond die al het andere als het ware 'naar achteren' duwt.

Kleurenschema

In onderstaand schema kun je aflezen welke primaire kleuren je moet mengen en welke secundaire kleur je dan krijgt, en welke kleur het complementair contrast is.

Kleur	Hoe te maken?	complementair contrast
blauw	primaire kleur	oranje
paars	blauw + rood	geel
rood	primaire kleur	groen
oranje	rood + geel	blauw
geel	primaire kleur	paars
groen	geel + blauw	rood

© 2008 - 2009 Judithm, gepubliceerd in Hobby (Hobby en Overige) op 15-02-2008, laatst gewijzigd op 02-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Activiteitenbegeleiding.

Verwante artikelen

• Topartikels: Kleuren: Hoe gebruikt u het best kleuren in een presentatie, artikel, publicatie enz... Kleuren kunnen opname van informatie versnellen en de herinnering aan die info met 50 tot 75 procent verho…
• Make-up tips: kleuren kiezen voor je maquillage: Hoe kies je de beste kleuren voor je maquillage? Welke kleuren pas bij je ogen? Of bij je lippen? En waarmee kan je ze combineren?
• Tekenen met kinderen: kleuren mengen met kleurpotlood: Kinderen kleuren graag met kleurpotlood en als ze dat doen, mengen ze de kleuren ook. Als je ze er echter van bewust wilt maken dat ze kleuren mengen ho…
• Oud Hollandse en Historische of Monumentale verfkleuren: Het gebruik van verf en kleur is van oudsher vaak regio- of streekgebonden. Historisch kennen we het gebruik van een aantal traditionele verfkleuren e…
• Hoe werkt kleurendrukwerk?: De wereld van de kleurendruk heeft een hele eigen taal. Natuurlijk is het niet nodig om te weten hoe het technisch allemaal werkt, maar je kunt wel een hoop geld besparen – of een…

Bronnen en/of referenties

• Opleiding Activiteitenbegeleiding, Stichting Kreatieve Edukatie
• Opleiding Ontwerpen en Vormgeven, Stichting Kreatieve Edukatie
• Ik ben een artist. Max Timmerman
• Beeldende begrippen. Bert Boermans