Wat is papier en wat voor soorten papier bestaan er?

Papier, men gebruikt het dagelijks. De krant lezen, een brief schrijven, noem het maar op. Wat is dit makkelijk betekenbare ‘spul’ eigenlijk, en op wat voor manieren wordt het gebruikt? Wat is papier? Om dat uit te vinden moet je een stuk papier doorscheuren. Je ziet dan dat het uit vezeltjes bestaat. Bekijk deze vezels met een vergrootglas. Houd het papier tegen het licht, terwijl je er door het vergrootglas naar kijkt. Wat zie je?

Papier is, zoals je ziet, een soort matje van vezels. Deze vezels blijven aan elkaar zitten doordat ze een ruw oppervlak hebben. Er hoeven dus geen lijmstoffen in het papier te zitten, hoewel deze de kwaliteit van het papier wel verbeteren. De vezels zijn altijd van plantaardig materiaal afkomstig, want dierlijke vezels zijn niet ruw genoeg.

Door de eeuwen en millennia heen zijn er meerdere soorten papier en manieren om papier te gebruiken en verwerken ontstaan. Om een duidelijk beeld te scheppen zal ik de belangrijkste alsmede meest historische manieren van papier gebruik sommeren:

Papyrus

Een voorloper van papier is de Egyptische papyrus die al drieduizend jaar geleden werd gebruikt. Het is afkomstig van de stengels van een plant uit de Nijldelta en werd in die tijd vooral gebruikt om er sandalen van te vlechten. Als schrijfbladen gebruikten de oude Egyptenaren geen papyrus maar perkament, dat van dierenhuid gemaakt was. Als de Egyptenaren papyrus voor schrijfwerk wilden gebruiken, maakten zij er een soort mat van vezels van. Deze papyrusmat is niet zo fijn als ons papier en ook minder sterk. Hij kan makkelijk beschadigen.

Kranten

Julius Caesar voerde in 59 voor Christus een soort krant in, die was vervaardigd van met de hand beschreven perkament, dit is als het ware geprepareerde dierenhuid. Deze kranten werden overal in Rome opgehangen. Er stonden allerhande nieuwtjes in deze zogenaamde ‘acta diurna’, ofwel dagelijkse berichten. In China ontstonden dagbladen ergens tussen de zevende en de negende eeuw. Tussen 1590 en 1610 verschenen in Londen de eerste dagbladen. In Antwerpen werd de ‘Nieuwe Tijdingen’ in 1605 gepubliceerd. ‘De Leeuwarder Courant’ dateert van 1752.

Drukken

Het bedrukken van papier met letters gebeurde eerst door middel van houtsneden. Deze gaven echter niet voldoende scherpe afdrukken. Pas nadat metalen lettervormen waren uitgevonden en er goed papier beschikbaar kwam, kon het drukken van boeken een aanvang nemen. De eerste gedrukte boekwerken verschenen in Korea, Japan en China. In Europa begint de boekdrukkunst omstreeks 1450 in Duitsland, Holland en Italië. Het voor de letters gebruikte metaal was een loodlegering die in lettervormen werd gegoten. Drukinkt werd van roet, veelal lampenzwart, gemaakt. De vroegste drukpersen waren gewone linnenpersen, zoals in wasserijen werden gebruikt.

Lichtgevoelig papier

In 1926 ontdekte L. van der Grinten in Venlo een heel nieuwe methode om doorschijnende tekeningen te reproduceren. Tot dan toe kende men alleen de zogenaamde blauwdrukken, maar met behulp van de methode van Van der Grinten kon men nu witdrukken maken. Na deze opzienbare ontdekking volde een tweede: het maken van papier voor rasterkopieën, zoals nu nog steeds voor krantenfoto’s wordt gebruikt. Deze zogenaamde Océ-papiersoorten zijn wereldbekend geworden. Ook het maken van fotopapier was een Nederlandse aangelegenheid. De fabriek in Soest, die in 1938 werd opgericht, werkt nu nog steeds. Door de enorme hoeveelheid foto’s die de mensen maken, is er veel vraag naar dit papier.

Elektronisch papier

Elektronisch papier is natuurlijk helemaal geen ‘echt’ papier. Het is een beeldscherm dat je kunt oprollen en dat weinig stroom gebruikt. Het systeem kan worden gebruikt voor billboards en bijvoorbeeld voorop een bus. Het elektronische krantje komt er aan!

De ontwikkelingen zijn dus duidelijk merkbaar. Er komen steeds geavanceerdere technieken, waardoor het ‘echte’ papier misschien nog wel ooit overbodig wordt. Voorlopig zullen we hier maar niet aan denken…